15-02-2023

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (7)

Als ik mensen in mijn omgeving vertelde wat we gingen doen, kreeg ik vooral moeilijk kijkende gezichten als reactie en zinnen als ‘poeh, dat lijkt me erg zwaar’ en ‘jeetje, nou mij niet gezien hoor’. Ik was zeker voorbereid op een zware excursie/studieweek, maar het onderwerp interesseert me en met het vermijden van dit onderwerp omdat het zwaar is is naar mijn idee geen goede reden. Met oogkleppen op mis je belangrijke informatie. Vogelsang vond ik een prachtige locatie. De ligging en het complex in het algemeen, het is nog bijna compleet. De rest van de week was zo volgepland dat ik wat langer nodig had om de locaties en verhalen op me in te laten dalen. Op de momenten zelf had ik niet altijd door wat voor indruk het bij me achter liet, maar tijdens het uitwerken van dit verslag viel meerdere keren pas het besef. Bij Bergen Belsen werd ik steeds uit het moment gehaald door steeds opnieuw de bus in te stappen, achteraf vielen de losse momenten pas daadwerkelijk op hun plek. Dora-Mittelbau was een hele interessante locatie en de gids wist een hele hoop te vertellen, maar door de vertaling duurde alles dubbel zo lang. Normaal gesproken geen probleem, maar het was zó koud en we stonden zo lang stil, ik werd af en toe afgeleid door m’n gevoelloze tenen. De introductie met de foto’s en vragen stellen vond ik een prettige manier van informatie tot me nemen. Ravensbrück heeft persoonlijk de meeste indruk op me gemaakt. Ik kan niet precies vertellen waarom, want alle plekken waren interessant met een hoop informatie, maar met deze plek heb ik me het meeste verbonden gevoeld. Dit is iets heel raars om te zeggen want ik heb geen enkele link met deze plek, zolang ik weet, maar hier kwamen dingen als besef en contrast het meest dichtbij. En ook hier had ik het stervenskoud, daar niet van. De rondleiding richting het dorp duurde iets te lang en ook hier was ik uiteindelijk afgeleid door m’n koude tenen, maar heeft geen afbreuk gedaan aan de algehele ervaring. Misschien heeft de slaapplaats meegeholpen aan de algehele ervaring. Misschien heeft de zichtbare doorlopende geschiedenis van na de tweede wereldoorlog ervoor gezorgd dat de plek minder op pauze heeft gestaan. De laatste locatie, Wewelsburg, was een hele mooie locatie en met een nieuwe en interessante kijk richting het Derde Rijk, maar deze locatie heeft persoonlijk de minste indruk achtergelaten. De echo ruimte was indrukwekkend, de Zwarte Zon was uniek en het concentratiekamp verborgen, maar misschien valt het na de andere zware locatie bijna als ‘luchtig’. Ik vond het zelf erg jammer dat alle musea in Duitsland vooral de Duitse taal als voertaal hebben en het niet aanvullen met Engels om het toegankelijker te maken voor een breder publiek. Op deze manier heb ik niet de optimale ervaring gehad in de musea, soms wist ik niet eens precies waar ik naar keek; werden de mensen die hier gewoond werden op een positieve- of negatieve manier tentoongesteld? De twee dingen die voor mij naar voren tijdens en na de reis waren; - Hoe afgestompt we allemaal raakten. In het eerste blok hebben we de theorie van Browning geleerd over hoe omstandigheden mensen steeds verder van humanitaire grenzen deed verwijderen door bijvoorbeeld ‘gewenning’. Wij hebben in het afgelopen half jaar zo veel informatie ontvangen en beeldmateriaal gezien, dat we niet meer afschrikken van de plekken die we bezochten. Na het eerste bezoek aan Dora-Mittelbau had ik het volgende gesprek met een vriendin; Ik: En ik merkte net al op dat het een beetje beangstigend is hoe wij dit programma doorlopen en hoe weinig het ons lijkt aan te tasten, wij raken ook een beetje afgestompt. Leslie; Maar dat is op zich toch wel goed? Want als je je alles aantrekt, nu al, dan ga je het zwaar krijgen. Ik: Ja dat klopt, maar we hebben al zo veel informatie gehad en we krijgen alleen maar meer. Ik heb geleerd hoe gevaarlijk gewenning kan zijn, want op die manier werden mensen in die tijd ook steeds sadistischer, etc, en dat begrijp je na die lessen wel, maar als je vervolgens zelf steeds minder aangedaan lijkt te zijn door dit soort plekken, dan begrijp je pas hoe subtiel dat in z’n verloop gaat. - Het tweede dat ik tijdens deze reis heb geleerd, ook al viel dit besef pas toen ik tijdens het verslag naar het totaalplaatje keek, is; Het besef hóé goed er over alles werd nagedacht door de Nazi’s. Het systeem is zo gecompliceerd geweest, maar met als doel om zo effectief en (emotioneel) vernietigend te functioneren. Gaandeweg zijn er natuurlijk nieuwe ontwikkelingen geweest en nieuwe ideeën ingezet, maar het doel is altijd zeer duidelijk geweest en ze wisten hoe ze mensen en situaties zo moesten manipuleren dat ze niet gedwarsboomd werden. Op zich is het als ik het zo verwoord niet eens nieuwe informatie, maar ik heb in Duitsland geleerd hoe veel verder dit ging dan ik ooit had kunnen bedenken. Om m’n hoofd leeg te maken na uren met m’n neus in dit vrolijke onderwerp te hebben gezeten, ben ik gaan krabbelen en kleuren. Het is zeker geen meesterwerk, maar ik kan de schets net zo goed toevoegen aan het portfolio. Er is een soort visualisatie van het Nazi regime te zien. Mensen moesten vasthouden aan wat ze geboden werd om niet naar beneden te storten. Soms zijn dit mensen die geen keuze hadden, zoals dorpelingen die hun hoofd boven water probeerden te houden, maar in sommige gevallen hebben mensen hier ook misbruik van gemaakt en zichzelf omhooggewerkt ten koste van anderen. Om dit Nazi bolwerk heen zijn de gecompliceerde gedachtegangen te zien die leidden tot hun doelen en overtuigingen. Het is een wat vage uitleg voor een vage tekening, maar dit is wat er in mijn hoofd afspeelde.  Ik merk nu al dat als iemand iets ter sprake brengt van de tweede wereldoorlog, dat ik klaar sta om ‘in discussie’ te gaan. Veel van de onderwerpen die ter sprake worden gebracht kan ik nu verder uitleggen met oorzaken en beweegredenen eromheen, maar ook vaak ontkrachten. Ik hoor nu vaker uitspraken om me heen die helemaal niet blijken te kloppen, zo heb ik afgelopen jaar geleerd. Zo heb ik al een geschiedenislesje aan een vriendin gegeven nadat ze zei; “Ik ben verhuisd naar Wageningen en ik ken iemand die bij ‘Hotel de Wereld’ werkt. Dat hotel moet jij wel kennen, aangezien het zo belangrijk was in de tweede wereldoorlog.” Tot op dit soort moment heb ik niet door hoeveel informatie ik eigenlijk tot me heb genomen tijdens deze minor. Als ik uiteindelijk mijn studie tot Tolk Nederlandse Gebarentaal heb afgerond, dan hoop ik deze kennis in te kunnen zetten als gids in musea die rondleidingen geeft in gebarentaal. Ook als dit niet is waar ik te werken kom, dan zal ik altijd blijven zoeken om deze kennis op een andere manier in te zetten. Mijn interesse ligt bij geschiedenis en ik zal er alles aan doen om hier ooit werk mee te kunnen combineren. Ik heb genoten van het onderwerp, de manier van leren en het eindelijk voelen dat ik ergens op m’n plek zit en er goed in ben. Ik weet dat dit onderwerp bij me past en ik ben zeker van plan meer plekken te bezoeken en mijn kennis verder uit te breiden. In het ideale plaatje vind ik een manier om dit onderwerp later in mijn beroep te verweven. Ook wil ik al jaren graag het leger in en ik had dit na mijn studie in de planning zitten, maar met deze nieuwe informatie en inzichten kijk ik misschien op een andere manier hiernaar. Misschien heeft deze nieuwe informatie wel nieuwe interesses met zich meebracht waar ik mij nu nog niet van bewust ben. Het was een zeer interessant en stimulerend jaar. Ik ben 100% tevreden met mijn keus en nu begint het acceptatieproces dat het al weer is afgerond. De groep was top, de lessen waren top, Duitsland was top. Zoals de jongens zouden zeggen; W ’s Army. 

D B

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (6)

Ik had voor de minor het beeld dat de Tweede Wereldoorlog gruwelijk was en wereldwijd mis ging. Die omschrijving past nog steeds wel bij het beeld dat ik er nu van heb, maar daar is ook alles mee gezegd. Ik dacht dat ik er veel over wist door documentaires die ik keek, maar mijn kennis bleek beschamend beknopt. Er werd in de eerste les al gevraagd om al jouw overtuigingen even te parkeren en ik begreep als snel waarom dit belangrijk is. Ik kan soms erg overtuigd zijn van kennis, maar over de Tweede Wereldoorlog zijn veel onjuistheden bekend. Ik heb een genuanceerde en kritische blik gekregen van de Tweede Wereldoorlog. De nuance is vooral op gebied van de daders. Ik ben meer geïnteresseerd geraakt in het proces waardoor mensen hiertoe in staat zijn, dan naar het karakter mensen die hier een cruciale rol in speelden.  Ik zal niet alles wat ik nu weet over de opsommen, want dan zou deze alinea pagina’s vol worden. Maar ik ken het geheel, ik ken de feiten en heb vooral geleerd om genuanceerder te kijken naar de geschiedenis die gepresenteerd wordt. Er is volledig aan mijn verwachtingen voldaan. Ik had de wens om echt veel te weten over de Tweede Wereldoorlog en de juiste feiten te leren. Ik had als uitgangspunt dat ik (veel) meer wilde weten dan de gemiddelde medeburger met een beetje basiskennis. Ik denk dat dit gelukt is. Mijn werk heeft niet zoveel verband met deze minor, zoals bijvoorbeeld een student Pabo veel meer heeft. Al werden mensen met een verstandelijke beperking natuurlijk ook als Untermensch gezien en vermoord. Ik zit al sinds 2006 in de gehandicaptenzorg en denk bij sommige dingen wel eens: dit kost de samenleving tonnen, terwijl hij dit helemaal niet zo nodig heeft. Een client van een andere woongroep kreeg bijvoorbeeld een spraakcomputer vergoed omdat ze niet kan praten, maar om een spraakcomputer te kunnen bedienen, moet je ook bepaalde vaardigheden bezitten. Je moet namelijk wel kunnen bedenken wat je dan wil zeggen, anders zal je een spraakcomputer nooit kunnen bedienen. Een spraakcomputer kost duizenden euro’s. Ik vond dit belachelijk en nam de begeleiders kwalijk dat zoiets hadden aangevraagd. Net als collega’s die wel heel erg vaak een huisarts bezoeken terwijl dat mijns inziens dan niet nodig is. Ik vind dat je best kritische gedachten mag hebben over waar de samenleving voor betaalt en of dit wel echt noodzaak is. Maar enige nuance in het uitleggen van deze gedachten is wel heel belangrijk. Dat maakt het gedachtengoed van Hitler voor mij wel duidelijk. Hij schaalde mensen in op waarde, mensen die niks voor de samenleving betekenden waren sowieso niks waard. Als mens heb ik vooral geleerd om me bewust te zijn van mijn eigen racistische gedachten, hoewel ik echt dacht dat ik die niet zo had. Bij racisme denk je direct aan haat jegens mensen van een andere afkomst en dat heb ik niet, maar racisme begint anders. Daar ben ik me van bewust geworden. Hierin heeft iedereen een verantwoordelijkheid en die wil ik graag nemen. De verantwoordelijkheid om zelf na te denken en uit te zoeken welke informatie voor waarheid aanneemt en om zelf keuzes te maken. Ik heb me voorafgaand aan de minor verdiept in wat de minor inhield. Ik heb de doelen ook gelezen op kiesopmaat en heb deze doelen dus overgenomen. Ik heb dus als doel gehad om de feiten over de Tweede Wereldoorlog actueel te houden en om onwaarheden uit de wereld te helpen. Ik wilde me niet alleen gaan verdiepen in de Joodse slachtoffers, maar ook in de daders. En ik wilde de gebeurtenissen van destijds kunnen koppelen aan de context van nu, en daarbij tot bewustwording te komen op vlak van hedendaags racisme en ieders verantwoordelijkheid. De doelen van de minor komen dus echt overeen met wat ik dacht dat we zouden gaan leren en wat ik daardoor als eigen doelen voor ogen had. Ik hoopte daarbij dat ik de minor kon koppelen aan mijn studie. Met name de experimenten die verklaren waarom mensen bepaald gedrag laten zien zorgden voor een verband met mijn studie. Zoals ik in mijn portfolio’s al heb omschreven ga ik vooral kritischer kijken naar nieuws. Ik ben me bewust van het feit dat nieuws altijd gekleurd is en Wikipedia lang niet altijd klopt. Concreet betekent dit dat ik na het horen of lezen van nieuws niet direct een mening vorm, maar me eerst afvraag hoe dit verhaal nou precies in elkaar zit. Ik volg het nieuws ook anders door de minor. Zo zie ik de oorlog tussen Oekraïne en Rusland, meer als een oorlog tussen de VS en Rusland, waar allerlei NAVO landen in de vorm van steun aan meedoen. Ik vraag me bijvoorbeeld vooral af: stel dat ik Russisch was en alleen Russische nieuwsberichten zou volgen. Zou ik die oorlog dan afkeuren? Ik hoor sinds de oorlog niet voor het eerst in mijn leven van propaganda, maar ik kan me er wel meer bij voorstellen. Dit zorgt er concreet voor dat ik andere, empathischere gedachten heb bij het horen van nieuws over deze oorlog. Ik ben bovenal kritischer over mijn eigen racistische gedachten en die van een ander. Op de groep waar ik werkzaam ben woont sinds anderhalf jaar een client die zeer complex is. Hij komt uit Somalië en is moslim. De ouders van de overige cliënten zijn niet blij met de komst van deze jongen. Ik kan me dat wel voorstellen, want hij verheft regelmatig zijn stem, is soms agressief en oogt vaak onverzorgd. Echter, als ouders dit uiten bij mij vertellen enkelen dat ze het vooral raar vinden dat hij die ‘islamitische muziek’ draait de hele dag. Ze doelen hiermee op zijn wekker die het gebed oproept. Deze ‘muziek’ kan natuurlijk niet het probleem zijn en ik kijk ze dan ook maar een beetje verward aan. Ik vind de muziek van deze jongen minder storend dan het zoveelste cd’tje van Jan Smit. Ik voel en merk – zonder dat ik dit hard kan maken – dat de afkeur van ouders ook te maken heeft met zijn afkomst en andere gewoonten. Ik heb er nog steeds de juiste woorden niet voor, maar ben dit gedrag van ouders van cliënten wel serieuzer gaan nemen sinds de minor, omdat het een verantwoordelijkheid van iedereen is om op te komen voor iemand die gediscrimineerd wordt. Als er iets gezegd wordt waarna ik concreet kan benoemen dat er racistisch gesproken wordt, zal ik hier iets van zeggen. 

K S                                                                                                                                                     

Ervaringen Minor Tweede Wereldoorlog 2022-2023 (5)

Bij aanvang van deze minor had ik geen specifieke verwachtingen. Het enige waar ik op hoopte om meer diepgang te vinden in het wel en wee binnen de Tweede Wereldoorlog. Ik heb gedurende deze minor zo ontzettend veel geleerd, niet alleen theoretische kennis, wat overigens ook erg van belang is geweest. Maar ik heb vooral meer inzicht verworven in de drijfveren en overlevingskrachten van zowel daders, slachtoffers als omstanders. Dat de emoties zich de afgelopen vier maanden zijn gaan opstapelen mocht wel duidelijk zijn. De plenaire bijeenkomsten in Utrecht, de gastsprekers, de excursies in Nederland, het waren stuk voor stuk intensieve en ingrijpende dagen. Mijn gedachten en gevoelens maakten overuren en zelfs in het dagelijks leven was ik onbewust constant bezig met de gebeurtenissen en effecten van de Tweede Wereldoorlog. Discussies en gesprekken met vrienden, familie en collega's waren aan de orde van de dag. Iedere lesdag kwam er richting mijn leerlingen wel een opmerking uit wat betrekking had op deze oorlog. Of dat nou betrekking had op een ruzietje binnen de klas of tijdens een geschiedenislesje, iedere dag kwam het wel ter sprake. En hoe interessant kinderen tussen de acht en elf jaar het dan vinden, prachtig!  Maar nooit had ik me kunnen indenken dat de bezoeken aan de locaties in Duitsland zoveel impact op me zouden hebben. Ik keek er erg naar uit om deze memorial sites te bezoeken. Ik vond de excursies in Nederland al mooi om mee te maken, dus Duitsland moest alles gaan overtreffen. En wat een geweldige week hebben we gehad. De minste interesse lag vooraf bij mij bij KZ-Lager Bergen-Belsen. Net als het effect dat Auschwitz heeft, had ik het idee dat ook Bergen-Belsen een toeristische trekpleister was geworden. Maar niets was minder waar. Bergen-Belsen anno 2022 is niet het type concentratiekamp waarbij je jezelf kunt inbeelden waar de appelplaats was of waar de barakken stonden. Dit kamp is in ieder opzicht anders, omdat het een duister verleden heeft tijdens de oorlog, maar ook na de bevrijding. Het heeft een vreemde nasmaak omdat hier zo lang dood en verderf heeft geheerst. De zichtbare massagraven en de bedrukkende sfeer die op het voormalig kampterrein rondhing heeft me erg emotioneel gemaakt. Deze ervaring op de eerste dag heeft me echt wel aangegrepen. Het heeft ook wel een stempel gedrukt op het verloop van de rest van de week. Gelukkig was de onderlinge sfeer tussen de studenten heel goed. We hebben veel gelachen en in de avonden was het een grote gezelligheid, maar we hebben ook diepgaande gesprekken kunnen voeren over de dingen die we die dag hebben gezien en gehoord. Praten over bepaalde ervaringen kan mensen helpen in hun verwerkingsproces, deze groep studenten heeft mij in ieder geval goed geholpen om de emoties van de dag te verwerken en een plek te geven. Ik had bij aanvang van deze minor als persoonlijke leerdoelen om meer informatie te vergaren over De Tweede Wereldoorlog die niet altijd openbaar wordt gemaakt. De drijfveren van de nazi’s, de dagen en dagindeling van de gevangenen in concentratiekampen, de aanwezige kennis van de gevangenen over de werk- en/of vernietigingskampen in het Oosten van Europa, het aandeel van NSB’ers en andere ‘landverraders’ et cetera. Mijn kennis is in een half jaar tijd dermate gegroeid dat niet alleen boven verwachting aan deze leerdoelen is voldaan, maar dat mijn kennis veel dieper is dan dit alleen. Ik had bij aanvang van deze minor als persoonlijke leerdoelen om meer informatie te vergaren over De Tweede Wereldoorlog die niet altijd openbaar wordt gemaakt. De drijfveren van de nazi’s, de dagen en dagindeling van de gevangenen in concentratiekampen, de aanwezige kennis van de gevangenen over de werk- en/of vernietigingskampen in het Oosten van Europa, het aandeel van NSB’ers en andere ‘landverraders’ et cetera. Mijn interesse in geschiedenis is door het volgen van deze minor nog verder uitgebreid. Eind dit schooljaar verwacht in mijn Pabo-diploma op zak te hebben en daarna van een heerlijke vakantie te kunnen genieten. Echter gebruik ik de komende zes maanden intensief om mijzelf te verdiepen in een studie eerste of tweede graads vakdocent geschiedenis. Het is niet alleen enorm belangrijk om geschiedenis door te geven aan nieuwe generaties, maar het is voor mijn eigen ontwikkeling ook interessant. Deze minor heeft me zoveel inzicht gegeven in mijn eigen denkwijzen en gedachten, dat het belang om mezelf hierin te blijven ontwikkelen mij meer dan duidelijk is geworden.

M V