Ik had zin in de minor en verwachtte dat ik veel zou leren over de wereldoorlogen, de Holocaust, kampen en herinneringsplekken. Dat is ook gebeurd, maar de minor heeft mij meer gebracht dan alleen feitelijke kennis.
Ik had vooraf niet verwacht dat ik zo vaak de koppeling zou maken met gedrag, groepen en mijn eigen werk. Juist dat vond ik waardevol. De lessen, literatuur, excursies, gastsprekers en gesprekken in de groep zorgden ervoor dat ik anders ben gaan kijken. Niet alleen naar de geschiedenis, maar ook naar mensen en systemen in het algemeen.
Mijn leerwens om de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust beter te begrijpen is behaald. Daarnaast heb ik geleerd om kritischer te kijken naar beeldvorming, taalgebruik, groepsdruk, gehoorzaamheid en verantwoordelijkheid. Daarmee sluit het einddocument duidelijk aan op mijn startdocument, maar laat het ook zien dat mijn beeld onderweg is veranderd.
Terugkijkend op de Duitslandweek kan ik vooral zeggen dat ik blij ben dat ik deze minor heb gekozen. Ik begon vooraf met veel zin aan deze reis. Het onderwerp interesseerde mij al, maar ik was vooral benieuwd wat het met mij zou doen om op de plekken zelf te staan. In lessen, boeken en documentaires leer je natuurlijk veel over de Tweede Wereldoorlog, maar daar zijn waar het daadwerkelijk is gebeurd, geeft toch een ander perspectief. Juist doordat we op die locaties stonden, kregen verhalen, cijfers en namen veel meer betekenis.
Mijn verwachting was dat het een leerzame en bijzondere week zou worden. Ik wist dat we zware onderwerpen zouden behandelen, maar ik keek er ook gewoon naar uit. Niet omdat je uitkijkt naar leed of ellende, maar omdat ik geschiedenis interessant vind en omdat ik hoopte dat de reis meer zou brengen dan alleen kennis. Dat is ook gebeurd. Het werd niet alleen een reis langs historische locaties, maar ook een week waarin ik veel heb nagedacht over menselijk gedrag, keuzes, groepsvorming, propaganda en de rol van daders, slachtoffers en omstanders.
Ik heb de bezoeken als waardevol ervaren, juist omdat elke locatie iets anders liet zien. De ene plek maakte indruk door de omvang van het leed, de andere door de manier waarop het verhaal werd verteld of door een klein persoonlijk detail. Niet elke locatie raakte mij op dezelfde manier en dat hoeft ook niet. Soms was een plek indrukwekkend door de geschiedenis zelf, soms juist door een beeld, een foto, een gebouw of een verhaal dat bleef hangen. Ik merkte dat ik niet altijd het meest werd geraakt door grote monumenten of indrukwekkende gebouwen, maar vaak juist door persoonlijke verhalen. Een moeder en dochter, een kind, een brief, een foto of een klein voorwerp. Daardoor besef je dat achter de grote geschiedenis uiteindelijk gewone mensen schuilgaan.
Wat ik mooi vond aan deze week is dat het niet alleen ging over slachtoffers of daders, maar vooral over mensen. Hoe gewone mensen keuzes maken. Hoe groepen ontstaan. Hoe ideeën langzaam normaal kunnen worden. Hoe mensen stap voor stap kunnen meegaan in iets wat uiteindelijk verschrikkelijke gevolgen heeft. Zoals Wim zou zeggen, conceptueel denken. Dat vond ik misschien wel de grootste opbrengst van deze week. Niet alleen kijken naar wat er is gebeurd, maar ook proberen te begrijpen welke mechanismen daarachter zitten.
Die mechanismen zeggen niet alleen iets over het verleden, maar ook over het heden. Tijdens de reis merkte ik dat ik vaak verbindingen legde met de wereld van nu. Niet omdat je de Tweede Wereldoorlog zomaar één op één moet vergelijken met deze tijd, want dat zou te makkelijk zijn. Maar je ziet ook nu polarisatie, complottheorieën, extremisme en groepen die steeds verder tegenover elkaar komen te staan. Vanuit mijn werk bij de politie herken ik ook hoe belangrijk groepsgedrag, beeldvorming en wij-zij-denken kunnen zijn. Dat maakt deze minor voor mij niet alleen historisch interessant, maar ook beroepsmatig relevant.
De voorbereiding en verslaglegging hebben voor mij echt geholpen. Vooraf informatie opzoeken zorgt ervoor dat je op locatie meer ziet. Als je zonder voorkennis ergens staat, zie je vooral een gebouw, een monument of een terrein. Met voorbereiding zie je meer context. Je begrijpt beter wat een plek betekende, wie er waren, welke keuzes daar zijn gemaakt en waarom die plek nu nog van waarde is. De verslaglegging dwong mij vervolgens om niet alleen te denken: dit was indrukwekkend, maar ook om onder woorden te brengen waarom iets indruk maakte en wat ik daarvan leer.
De leeropbrengst van deze excursies zit voor mij vooral in het kijken naar geschiedenis als mensenwerk. Oorlog, vervolging en genocide ontstaan niet alleen door grote systemen of abstracte ideologieën, maar door mensen die keuzes maken. Soms bewust, soms uit angst, soms uit overtuiging, soms omdat zij meegaan met de groep of omdat zij niets doen. Dat besef neem ik mee. Als mens, als vader en als professional. Zeker in mijn werk vind ik het belangrijk om alert te blijven op uitsluiting, verharding, groepsdruk en het gemak waarmee mensen over “de ander” kunnen praten.
Op korte termijn neem ik vooral mee dat ik bewuster kijk naar gedrag in groepen. Ik merk dat ik sneller nadenk over beeldvorming, taalgebruik en de manier waarop mensen elkaar beïnvloeden. Op langere termijn denk ik dat deze minor mijn blik op geschiedenis blijvend heeft veranderd. Ik kijk minder naar de Tweede Wereldoorlog als een afgesloten periode uit het verleden, en meer als een bron van vragen die ook nu nog relevant zijn. Wat doe je als de meerderheid een bepaalde kant op beweegt? Wanneer spreek je je uit? Wanneer blijf je te lang stil? En hoe voorkom je dat je achteraf pas ziet wat er eigenlijk gebeurde?
Toekomstige bezoekers zou ik vooral willen meegeven dat ze zich goed moeten voorbereiden, maar ook open moeten blijven kijken. Ga niet alleen op zoek naar het meest heftige beeld of het grootste monument. Soms zit de betekenis juist in kleine details. Een foto, een naam, een kindertekening, een persoonlijke herinnering. Ik zou ook meegeven dat je niet moet verwachten dat elke plek hetzelfde met je doet. Sommige locaties raken direct, andere pas later. Dat is ook goed. Het gaat er niet om dat je overal hetzelfde gevoel bij hebt, maar dat je probeert te begrijpen wat een plek betekent.
Of ik de locaties zelf nog eens zou willen bezoeken, verschilt per locatie. Sommige plekken zou ik opnieuw willen zien, juist omdat je na deze minor met meer kennis terug zou komen en waarschijnlijk weer andere dingen opmerkt. Tegelijkertijd hoeft niet elke plek voor mij opnieuw. Een deel van de waarde zat juist in de combinatie van deze week: de lessen vooraf, de groep, de busreis, de gesprekken, de gidsen en de volgorde waarin we de locaties bezochten. Dat maakte het geheel sterk.
Wat ik ook heb gewaardeerd, is de opbouw van de minor. De combinatie van colleges, literatuur, gastsprekers en uiteindelijk de reis zelf zorgt ervoor dat alles samenkomt. Onderwerpen die eerder in de lessen werden besproken, kregen tijdens de reis ineens een gezicht. Daardoor vielen veel puzzelstukjes op hun plaats. Ondanks de zware onderwerpen was er ook ruimte voor gesprekken, discussie, humor en gezelligheid binnen de groep. Juist die combinatie maakte het voor mij een bijzondere week.
Als ik één ding meeneem uit deze minor, dan is het dat geschiedenis uiteindelijk mensenwerk is. Dat klinkt simpel, maar het kwam deze week steeds terug. Geschiedenis wordt niet alleen gemaakt door leiders, systemen of gebeurtenissen, maar door mensen die keuzes maken. Soms moedige keuzes, soms verkeerde keuzes en soms keuzes waarvan de gevolgen pas veel later zichtbaar worden. Deze Duitslandweek heeft mijn interesse in geschiedenis alleen maar vergroot. Ik kijk daardoor anders naar de Tweede Wereldoorlog dan voordat ik aan de minor begon. Niet alleen als een periode uit het verleden, maar ook als iets dat vragen blijft oproepen over menselijk gedrag, verantwoordelijkheid en de samenleving van nu.
Mijn persoonlijke leerdoelen gingen vooral over meer kennis krijgen, beter begrijpen wat er is gebeurd en meer inzicht krijgen in oorlog, bezetting en vervolging. Die doelen sluiten goed aan bij wat ik tijdens de minor heb geleerd. Ik heb meer kennis gekregen, maar vooral ook meer begrip voor de mechanismen achter oorlog, geweld en vervolging.
Ik wilde niet alleen feiten leren, maar ook beter begrijpen hoe mensen in zulke situaties terechtkomen. Dat is precies wat in de minor steeds terugkwam. Daders, slachtoffers en omstanders, groepsdruk, propaganda, gehoorzaamheid, verzet en wegkijken. Daardoor is mijn beeld van de wereldoorlogen veel completer geworden.
Ook wilde ik graag leren door op locaties te zijn. Dat is goed gelukt. De excursies in Nederland, België en Duitsland hebben de geschiedenis voor mij concreter gemaakt. Veel weten is veel zien, maar door op de plekken zelf te staan, blijft het ook beter hangen.
Het effect van de minor is dat ik bewuster ben gaan kijken naar menselijk gedrag. Ik denk sneller na over groepsdruk, beeldvorming, polarisatie en de manier waarop mensen over elkaar praten. Ook zie ik beter hoe belangrijk herinneren en herdenken is. Niet alleen om het verleden vast te houden, maar ook om in het heden alerter te zijn.
Voor mijn toekomstig handelen betekent dit dat ik kritischer wil blijven nadenken. In mijn werk wil ik alert zijn op taalgebruik, uitsluiting en het gemak waarmee mensen soms als groep worden weggezet. Ook wil ik mij bewust blijven van mijn eigen positie in een groep. Ik doe graag actief mee en neem makkelijk ruimte, maar ik wil ook blijven luisteren en anderen ruimte geven.
De minor heeft mijn interesse in geschiedenis groter gemaakt. Ik denk dat ik in de toekomst sneller locaties, musea of boeken zal opzoeken die met dit onderwerp te maken hebben. Niet alleen omdat het interessant is, maar ook omdat het helpt om naar de samenleving van nu te kijken.
In mijn studie en werk zal ik vaker proberen bewust stil te staan bij de vraag wat er achter gedrag zit. Niet alleen kijken naar wat iemand doet, maar ook naar groepsdruk, omstandigheden, taal, beeldvorming en systemen.
In mijn werk wil ik kritisch blijven op hoe wij over mensen en groepen spreken. Ik wil blijven nadenken over de menselijke kant achter situaties. Daarnaast wil ik de lessen uit de minor meenemen in gesprekken met collega’s, vooral als het gaat over polarisatie, radicalisering, groepsgedrag of uitsluiting.
Voor mezelf wil ik blijven lezen, locaties blijven bezoeken en mijn interesse in geschiedenis vasthouden. Deze minor heeft mij laten zien dat veel weten ook echt veel zien is. Hoe meer je weet, hoe beter je begrijpt wat je ziet. Dat neem ik mee als student, als professional en als mens.
T J