08-02-2019

Minor Tweede Wereldoorlog 2018-2019, een leerervaring.


Mijn beeld van WOII is dat het een oorlog is met ontzettend veel verschillende aspecten, factoren en groepen mensen die hiermee te maken hadden. Als je in bezet gebied – of niet – woonde had je er op één of andere manier mee te maken. Je oude buren waren Joods, je man werd ter werk gesteld, je fiets werd gestolen, je mag ineens niet meer de muziek luisteren die je zo mooi vond, je oom gaat opeens bij de NSB, je vader gaat bij het verzet en zie je misschien nooit meer terug, je broer gaat bij het geallieerden leger en keert nooit meer terug en ga zo maar door. Door deze minor heb ik een completer beeld gekregen op WOII zelf. De combinatie van daders, slachtoffers en omstanders is voor mij een hele interessante geweest. Want wanneer je een dader bent, ben je dan automatisch geen slachtoffer meer? En als je een slachtoffer bent, kun je dan niet een dader of omstander zijn geweest. De oorlog was niet zo zwart wit als het voor mij van tevoren leek. Soms hadden mensen geen keus en maakte ze keuzes die op dat moment goed of noodzakelijk voelde. Oorlogstijd is niet iets waar iemand je op voor kan bereiden. Het enige wat we nu kunnen doen is ervoor zorgen dat het nooit meer gebeurt, of zijn we daar al ruimschoots in gefaald?

Mijn kennis over WOII is in ieder geval een stuk groter geworden. Dat gebeurde al bij de eerste excursie door naar een Duitse begraafplaats te gaan. Veel mensen zullen raar opkijken als ze horen dat er een Duitse begraafplaats in Nederland ligt. Maar deze mensen die daar liggen hebben daar ook bij lange na niet allemaal voor gekozen. En dat is wat op dit moment de essentie van mijn kennis is over WOII, verder kijken dan je neus lang is. Zal iedereen zelf de keus hebben gemaakt – of niet hebben gemaakt – om bepaalde dingen te doen. Waarom zat maar ¼% van de Nederlandse bevolking ten tijde van de oorlog in het verzet? Heeft het verzet überhaupt wel iets noemenswaardig gepresteerd. Het koningshuis, wat heeft die nou eigenlijk ten tijde van de oorlog voor Nederland betekent. Had iedereen in Nederland wel echt ‘’last’’ van de oorlog of hebben veel mensen het ook als een fijne periode ervaren?

Ik wilde meer dan alleen het bekende beeld van de oorlog te weten komen. Hier is zeker aan voldaan. Ik heb ontzettend veel geleerd en gezien over WOII. Hoe zijn mensen in staat tot zulke gruwelijkheden te komen? Niet een vraag waarvan ik had gedacht dat ik die zou hebben aan het begin van de minor, maar een vraag waar ik wel wijzer door ben geworden hoe mensen denken en reageren in oorlogstijd. Meedoen met de menigte? Bang om buiten de groep te vallen? Iedereen doet het dus dan moet ik ook wel? Eén tegen 100? Allemaal antwoorden op de vraag hoe een volk in staat is een ander volk volledig uit te roeien, wat ook bijna is gelukt.Wat zien wij nog terug in het dagelijks leven met betrekking tot WOII? Een vraag waar op veel verschillende antwoorden mogelijk zijn. In het dagelijks leven zien we niet echt veel terug van de oorlog. Ten tijde van 4 en 5 mei zien we dat wel – alhoewel 5 mei, in hoeverre zijn we dan nog bezig met WOII in plaats van met een reden om feest te vieren – terug in Nederland en op de verschillende plekken die belangrijk zijn geweest ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Ik vind het ergens ook niet raar dat we nog zo weinig terugzien in het dagelijkse leven. Waarom zouden we er ook nog zo veel en bewust mee bezig moeten zijn? Zo lang we inderdaad maar blijven herdenken en stilstaan bij wat er is gebeurd.

Wat ik heb geleerd als mens en als professional tijdens deze minor? Als mens heb ik vooral geleerd dat het heel makkelijk is om te geloven in een beeld dat in de afgelopen 70 jaar is ontstaan over WOII, maar dat zoiets groots ontzettend veel facetten heeft. Zien we wel echt wat er is gebeurd of nemen we genoegen met het verhaal dat ons wordt verteld? Nieuwsgierig blijven en kritisch nadenken over wat er tegen je wordt gezegd of aan je wordt geleerd is een ontwikkelpunt. Als professional heb ik van deze minor ontzettend veel geleerd. Wordt ons met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog wel het juiste geleerd? Ja als je kijkt naar alleen het verloop. Duitsland krijgt een nieuwe leider – de nieuwe leider heeft grootheidswaanzin en de verkeerde opvattingen over het Joodse volk – komt aan de macht – valt in 1939 Polen binnen – in 1940 Nederland – wilt Europa veroveren maar verliest in Rusland waardoor de oorlog uiteindelijk verloren wordt. En o ja, we hebben ook Anne Frank nog die altijd benoemd moet worden. Op zichzelf een hele duidelijke en logische uitleg aan leerlingen van – in mijn geval – 11/12 jaar. Maar kunnen die kinderen niet ook al verteld worden over de omstanders in zowel Nederland als in de rest van Europa, dat het verzet in Nederland eigenlijk niet zoveel voorstelde, dat de mensen dapper zijn om het te doen, maar dat het niet heel veel heeft geholpen. Dat het koningshuis ten tijde van WOII eigenlijk een farce is en Prins Bernhard wordt gezien als held in oorlogstijd maar in principe 0,0 bijdrage had aan het verzet en aan de bevrijding. Dat de vrede van Nederland helemaal niet in Wageningen werd getekend en dat het Nederlandse volk na afloop van de oorlog nóg antisemitischer was dan aan het begin van WOII.

In mijn toekomstig handelen als leerkracht is het voor mij van belang geweest dat ik in deze Minor heb ingezien dat lesgeven door een gepassioneerd docent van essentieel belang is. Een docent die niet van te veel poespas en onzinnige dingen houdt. Dat het van tevoren duidelijk is voor de studenten wat er verwacht wordt en opgeleverd moet worden, dit is van grote waarde voor de rust bij leerlingen/studenten en dat veel docenten daar een voorbeeld aan kunnen nemen. Verder zal ik mijn eigen WOII-onderwijs wel op een andere manier vormgeven dan ik tot nu toe bij veel van mijn stagebegeleiders en oude leerkrachten heb gezien. Wijk af van de gebaande paden, laat veel beelden zien, laat leerlingen zelf ontdekken en zelf een mening vormen op basis van wat ze lezen en zien. Wees kritisch op wat er gezegd wordt en wat er ontdekt wordt door leerlingen ten opzichte van WOII. Probeer ook zelf steeds ‘verder te kijken dan je neus lang is’ en kritisch blijven kijken en nadenken over wat je ziet.

Daan de Vries.