21-01-2019

Bergen Belsen - Mittelbau Dora - Buchenwald, januari 2019.


Bergen Belsen.
Het eerste kamp dat wij gaan bezoeken in Duitsland is Bergen Belsen, een ander soort kamp dan  wij in Nederland hebben bezocht, want die kampen waren er vooral om mensen op te vangen en daarna door te sturen naar andere (werk)kampen. Een plek waar duizenden mensen gestorven zijn van de honger. Waar je nu aan komt rijden door een mooi bosrijk gebied en je bijna zou denken dat er hier wel ergens een vakantieverblijf zal zijn omdat het zo’n mooie omgeving is. Maar niks is minder waar, er was hier een kamp waar veel ellende heeft plaatsgevonden en waarvan de omgeving later zeiden dat zij van niks hebben geweten. Waar de bewoners van omliggende dorpen gingen kijken wanneer er treinen aankwamen en dan mensen gingen bespugen, naroepen of zelfs uitschelden. Het is niet te bevatten hoe een mens zo gehersenspoeld kan worden en een haat kan krijgen voor een bepaalde bevolkingsgroep. Die haat wordt er zo hard ingeperst dat de mensen een hekel krijgen aan andere mensen omdat zij ‘anders’ geboren zijn. Wanneer ik bij het platform de tunnel zie waardoor de mensen vanuit de trein doorheen moesten lopen en mij dan inbeeldt dat er mensen boven die tunnel over de reling naar beneden hangen om te kijken naar deze mensen. Dat zij zich sterk en machtig voelen als groep en dat zij zichzelf het recht geven om deze mensen te kleineren. Zou je dan na de oorlog wanneer je weer bij je normale besef komt jezelf dan nog recht in de spiegel aan kunnen kijken? Zou je jezelf zo hard schamen dat je daarom maar zegt dat je er niets van geweten hebt?  Ik kan het mij niet voorstellen hoe een mens zo zou kunnen veranderen, maar ik heb ook niet in die tijd geleefd. Was het misschien overleven en dat je daarom mensen zo gaat kleineren? Ik weet het niet en ik hoop er ook nooit achter te komen. Maar dit geldt niet alleen voor de omstanders maar ook voor de SS-soldaten die in de kampen werkten, natuurlijk waren zij niet allemaal slecht, maar het overgrote gedeelte wel. Zij wilde hogerop komen en deden er van alles aan om een hoger functie te krijgen en om maar gezien te worden. Zij deden steeds gruwelijker dingen met de gevangenen en dat allemaal voor hun eigen belang.

Mittelbau Dora.
Ik merkte dat ik zin had om naar deze locatie toe te gaan, dit had mede te maken met het feit dat wij de berg in zouden gaan waar de gevangenen de raketten hebben gemaakt. Ook had ik van tevoren gehoord dat alles er nog ligt zoals zij de berg hebben aangetroffen met de bevrijding. Dit was terug te zien in de rommel die onder je bevond wanneer je over de ‘brug’ liep. Toch vond ik het ook wel een beetje spannend, want wat als de berg opeens de tunnels in zou laten storten, dan is het voorbij. Maar toen dacht ik heel realistisch dat dit er al meer dan zeventig jaar intact is en dat er al zoveel mensen voor mij de berg in zijn gegaan. De tunnel richting de maquette was lang en donker, indrukwekkend. Toen wij door de deur kwamen waar de maquette stond en de gids het licht aan deed was ik onder de indruk. Zo hoog had ik het mij niet ingebeeld ik had verwacht dat de plafonds niet veel hoger waren dan dat wij zouden zijn. Wat eigenlijk helemaal niet logisch is als je bedenkt dat de raketten hier ook gemaakt werden. Er is hier hard gewerkt, dat kan je zien aan hoe breed en hoog de tunnels zijn. En dat allemaal met de mensenhand gemaakt, erg bijzonder om te zien. Ook dat het tunnelsysteem meer dan vijftig kilometer lang is en allemaal met de hand gemaakt is. Het sfeertje in de berg vond ik ook erg bijzonder, niet te veel licht en dat hoe het nu gemaakt is voor bezoekers zo modern is. Dit is af te zien in de maquette maar ook in de bruggen. Je kan merken dat hierover nagedacht is. Wij konden een klein stukje van het tunnelsysteem betreden, de rest is afgesloten voor bezoekers. De tweede dag hebben wij een rondleiding gehad over het kampterrein. Helaas lag er sneeuw, hier kon je soms niet de grote van gebouwen of van bijvoorbeeld de appelplaats zien. Maar aan het weer kunnen wij niks veranderen. Het was een ‘mooie’ tocht over het terrein, we zagen verschillende fundamenten van gebouwen en het kamp was in het bos gebouwd waardoor wij door de bomen liepen. Het ziekenhuis gedeelte lag wat meer de berg op, en wij eindigde de rondleiding bij het crematorium. Het crematorium is nog intact, alleen sommige binnenmuren zijn eruit gesloopt. Buiten bij het standbeeld merkte ik dat ik onder de indruk was hoe deze gemaakt is. Je kijkt naar de hoofden en je kan er zoveel emoties uithalen. Ook hoe de mannen afgebeeld waren, de ene strijdend en de ander bijna de hoop opgegeven. Prachtig. Het was jammer dat wij het monument voor de nabestaande niet goed konden zien omdat die onder gesneeuwd was. Binnen kregen wij nog een foto te zien met daarop een luchtfoto van hoe het kamp eruitgezien heeft. Ook maakte de gids een verspreking dat hij ons een goede reis wenste met de trein. Dit maakte het einde wel wat luchtiger en ging iedereen met een minder somber gevoel terug de bus in.

Buchenwald.
De laatste locatie van onze drietal excursies. Ik merk dat mijn hoofd al wat vol begint te raken van alle informatie die ik voorgaande dagen al heb gekregen. Ook begint de vermoeidheid wat op te spelen. Maar ik ben ook erg nieuwsgierig naar deze locatie, vooral omdat hier meer staat dan bijvoorbeeld een Bergen Belsen. Helaas lag het terrein onder de sneeuw waardoor wij de fundamenten van sommige gebouwen die ik op foto’s gezien heb niet terugzien. Wel de gebouwen zoals de gevangenis, het depot, de wachttoren, de dierentuin en het crematorium kunnen wij wel bekijken. De gids is een man die veel kennis heeft en goed kan vertellen maar helaas vaak zijn verhaal al begint wanneer de groep nog niet compleet is waardoor je soms de context mist waar hij over praat. Dit is jammer, want iedereen is wel ge├»nteresseerd. Ook merk je soms dat de gids een locatie of gebouw al vaker heeft gezien en er snel doorheen wilt, maar voor ons is dit allemaal nieuw en willen dan graag sommige dingen bekijken. Het is wel een bizar idee dat wij slapen in een voormalig gebouw van de SS. Helemaal wanneer er vrijdag een groep hangjongeren op de parkeerplaats staan met harde muziek uit de auto’s. Het lijkt mij dat je een bewuste keuze maakt om hier te gaan staan met een groep. Er klinkt hardcore uit de auto, deze muziek hoort bij de subcultuur (neo) nazi’s. Het valt mij ook op de gebouwen en de omgeving erg schoon en opgeruimd zijn. En er wordt hier ook erg op gelet. Ik merk dat vrijdag mijn hoofd erg vol zit en er eigenlijk geen nieuwe informatie meer bij kan. Het gedeelte over de Sovjet dat zij het kamp na de oorlog overgenomen hebben is voor mij nieuw. Maar er kan geen nieuwe informatie meer bij en dit is eigenlijk wel jammer. Ik luister naar de verhalen van de gids bij het grote monument die er geplaatst is maar raak snel de draad kwijt. Dit komt omdat ik niet veel over dit onderwerp weet en omdat mijn hoofd zo vol zit met informatie van de vorige dagen. Ook is het die dag erg koud en er staat veel wind bij het monument. Misschien moet ik dan toch nog een keer terug naar dit terrein om dan het verhaal te horen over deze tijd van het kamp. 

Marloes de Boer.