02-12-16

Voorbereiding excursie Duitsland - november 2016



Qua voorkennis, vermoedens en verwachtingen vooraf kan ik kort zijn. We hebben in groepen presentaties voorbereid uit de reader over Bergen Belsen en Buchenwald, dus ik verwacht dat ik daar veel extra kennis over opdoe. Daarnaast verwacht ik dat Wim ons extra informatie geeft over de reis. Onze groep heeft een presentatie voorbereid over de Russische/DDR tijd van kamp Buchenwald. Ondanks dat de artikelen in het Duits waren (graafwerk in woordenboeken en het geheugen), vond ik het een interessante opgave. Op de basisschool had ik al een opstel geschreven over de dood op de laatste tsarenfamilie, omdat ik het zo onbegrijpelijk vond hoe een hele familie kan ‘verdwijnen’. Dat was inclusief alle gruwelijke details, zodat mijn leerkracht erbij zette dat het qua bloederigheid wel wat minder zou kunnen. Vanaf dat moment vond ik het een boeiend onderwerp waarover ik steeds meer te weten wil komen, waardoor ik zelfs een semester Russisch heb gevolgd tijdens mijn studie Bedrijfseconomie en de tijdspanne heb uitbreid tot en met de huidige situatie. Maar voordat we aan de presentaties mochten beginnen (mooie methode om de hele groep kennis te laten nemen van de reader, zonder dat je alles zelf moet lezen), leidde Wim het college in. Hij heeft aangegeven waarom we naar de kampen in Celle (Bergen Belsen) en Weimar (Buchenwald) gaan. Denk daarbij o.a. aan: i) afstand; ii) west versus oost; iii) eerste kamp bevrijd door de Britten en door de Amerikanen en iv) het pedagogisch programma. Op deze manier maken we kennis met het systeem van politieke terreur in de context van WOII. Het gaat dus niet alleen om de Jodenvervolging of Auschwitz als symbool van de Jodenvervolging. Hij heeft ook de link gelegd tussen de historische en de actuele situatie, waarbij ik het idee kreeg dat het antisemitisme helaas ook mee is gegaan met de tijd en zeker niet ten onder is gegaan. De presentaties hebben mij getriggerd om te trachten de artikelen zelf nog door te lezen voordat we naar Duitsland vertrekken. We zullen zien of dat lukt!

Na de presentaties nam Wim de regie weer over en heeft ons een toelichting gegeven op de nazi-concentratiekampen. Ik wist van de concentratiekampen in Zuid-Afrika (van de Engelsen) en in de VS, maar dat deze ook bestonden in Spanje/Cuba en Zuidwest-Afrika wist ik niet. Hitler heeft ze verder ‘geperfectioneerd’ en gaf aan dat je er gemakkelijk inkomt, maar er slechts moeilijk weer uit. Op deze manier wilde hij het thuisfront onder controle houden, waardoor het een symbool werd voor het derde rijk en niet specifiek voor de Holocaust. Iedereen wist van deze kampen, zodat het als voorbeeldfunctie kon dienen (exemplarische terreur). Daarnaast gebruikte hij het antisemitisme als middel om de mensen te mobiliseren, want van de 67 mln Duitsers waren in 1935 slechts 500.000 mensen van Joodse afkomst, wat overeenkomt met nog geen 1%. Dit lijkt nu niet echt als gevaar te bestempelen, zou je zeggen! Vervolgens werd ingegaan op de gevolgen van de operatie T4 (met ruim 60.000 dode kinderen tot gevolg), de industrialisatie, de guillotine en het abattoir: de ‘perfectionering’ van Auschwitz. Ook de overdracht van de SA naar de SS werd duidelijk toegelicht. Als inleiding op de filmbeelden over de bevrijding van de nazi-concentratiekampen, werd ons – ter aanvulling op de kennistoets – duidelijk gemaakt waarom de geallieerden niets deden tijdens WOII. Deze houding werd o.a. ingegeven door i) het heersende antisemitisme; ii) de vrees dat de Enigmacodes zouden worden aangepast; iii) de insteek dat men de Duitsers wilden verslaan en niet zozeer de Joden wilden bevrijden; iv) het feit dat alle manschappen die werden ingezet in de kampen, niet werden ingezet aan het front en v) de vrees dat bombardementen op de kampen zouden worden ingezet als propagandamiddel.

En dan de filmbeelden ‘nazi concentration camps’ zelf: ze zijn gemaakt door de geallieerden en het  lijkt een propagandafilm op zich, want de gevangenen worden op een onmenselijke manier in beeld gebracht, waardoor ze eigenlijk tweemaal misbruikt worden: eenmaal door de Nazi’s en vervolgens als propagandamiddel/t.b.v. de veroordeling van Nazi’s door de geallieerden. Het gevoel dat mij bijblijft is: walgelijk! Het verschil tussen lijken en wandelende lijken/skeletten is erg klein en de manier waarop er met hen wordt omgegaan is nagenoeg hetzelfde: zonder enig respect! De (nauwelijks levende) overlevenden en de overledenen worden naakt in beeld gebracht. De overledenen worden aan handen en voeten vastgepakt en in de massagraven gegooid of zelfs met een bulldozer het graf ingeduwd. Op deze manier lijken de geallieerden op dezelfde manier te denken als de nazi’s: het zijn wezens/dieren/… en geen mensen, dus die zijn geen respectvolle behandeling waardig. Deze houding zie je ook terug op de gezichten en in de manier van doen bij de mannen (nazi’s en burgers) die een ‘forced tour’ krijgen door één van de kampen: emotieloos. Ze lijken niet terug te deinzen een schuurtje in te gaan met opgestapelde lichamen om het feit dat daar lijken liggen, maar om de stank die ervan af komt. Zo’n tour lijkt dus niet te leiden tot inkeer. De afkeer is al meer af te lezen op de gezichten van de bezoek(st)ers aan Buchenwald. Na beelden welke lijken te suggereren dat de mensen gezellig op pad gaan voor een uitje, worden ze geconfronteerd met de producten gemaakt van mensenhuid (de beroemde lampenkap en tekeningen), de leefomstandigheden en de gevolgen voor de gevangenen. Bij alle kampen worden locals ingezet. Het inzetten van locals bij het begraven van de overledenen in de kampen, lijkt een goede manier om ze met de neus op de feiten te drukken, maar of het het gewenste resultaat heeft gehad, is de vraag. De manier van omgaan met de overlevenden blijft respectloos en onmenselijk. Het dwingen van deze locals en nazi’s om op een menselijke manier met de overlevenden om te gaan, lijkt me meer een straf voor hen. Dan worden ze gedwongen om ze eindelijk eens als mensen te behandelen.

Annemiek Schramade