29-11-16

The Holocaust experience - november 2016

Bij deze titel denk ik aan allerlei – niet realistische – associaties, zoals een belevenis à la een escape room om ons zoveel mogelijk te laten beleven wat het is om de Holocaust mee te maken. Dat is echter lastig te realiseren in een collegezaal, dus het is even afwachten….Tijdens het college blijkt dat we de documentaire ‘Holocaust experience’ gaan bekijken, waarin wijzelf niet de Holocaust gaan beleven, maar de bezoekers van Holocaust Memorial Sites in Polen (Auschwitz) en de VS. Alvorens we de documentaire bekijken, leidt Wim de documentaire in door bijvoorbeeld het verschil toe te lichten tussen de termen Holocaust (brandoffer/zinvolle daad) en Shoah (catastrofe/ niet zinvol). Zo leren we dat de TV-serie ‘Holocaust’ uit 1978/1979 ervoor gezorgd heeft dat sindsdien m.n. de term Holocaust gebruikt wordt. Dezelfde serie heeft ervoor gezorgd dat Auschwitz het symbool werd voor de Holocaust, terwijl tot dat moment Bergen Belsen die rol vervulde. Zo zien we maar weer wat beeldvorming met de mens doet, want de oorlog draaide niet alleen om de Jodenvervolging (er werden ook anderen vervolgd) en er ging nog een heel proces vooraf aan de gebeurtenissen in Auschwitz.

De documentaire laat wederom zien dat er een groot gebied kan liggen tussen de waarheid en de presentatie van de waarheid. Als je niet beter zou weten en je zou kijken naar het aantal Holocaust Memorials in de VS, dan zou je denken dat de Nazi-vernietigingskampen ook in de VS hebben gestaan. Deze veramerikanisering van de geschiedenis stuit mij tegen de borst omdat het de waarheid niet dient, het gelijk zo ‘over the top’ is (song of the survivors, medailles, fund raising) en de leerdoelen onduidelijk zijn. Welk doel heeft het om (basisschool)leerlingen letterlijk te laten beleven wat joodse leeftijdsgenoten in WOII meemaakten? Uitspraken als ‘Hitler wil jullie niet…’, het selectieproces voor de gaskamers en de gaskamers daadwerkelijk ingaan, maken m.i. onderdeel uit van zwarte pedagogiek, welke niet opbouwend is. Laat deze leerlingen nog even kind zijn en zich gelukkig voelen dat ze geen deel uit maakten van WOII. Er zijn ook andere manieren om ze – gedifferentieerd naar het niveau – de boodschap mee te geven wat er in WOII is gebeurd en welke lessen daaruit geleerd kunnen worden. Wellicht is het een idee om een deel van het geld dat ze ophalen d.m.v. fund raising te gebruiken om Auschwitz te helpen ontwikkelen?! Dat omvangrijke gebied wordt grotendeels overgelaten aan de elementen en slechts op amateuristische wijze gerestaureerd. Op dit moment zorgen de Amerikanen er vooral voor om zaken naar de VS te krijgen als onderdeel van hun Holocaust musea, maar zou het niet mooi zijn als de zaken op hun oorspronkelijke plaats blijven en daar – beschermd tegen de elementen – bezocht kunnen worden?!

Zo blijkt maar weer dat het gemakkelijker is om het negatieve (uit het verleden) van je land onder het tapijt te schuiven en je te richten op zaken die je (verleden) beter afschilderen, ook al wordt op deze manier de waarheid geweld aangedaan (‘het eerste dat sneuvelt bij herdenken/herinneren is de waarheid’). Dat zie je in de VS als je het aantal memorials voor de Holocaust vergelijkt met het aantal voor de slavernij (één, geopend in 2014!). Verder is in de VS tot 1999 vergassing ingezet als methode om de doodstraf uit te voeren.Je ziet het echter ook in Nederland: we denken graag dat alle Nederlanders in het verzet hebben gezeten en we mogen vooral niets verkeerds zeggen over de rol van Wilhelmina en Bernhard in WOII. Over de geschiedenis iets langer geleden, mogen we vooral niet teveel/niets zeggen over de slavernij, omdat deze de Gouden Eeuw zou besmetten en de Nederlander in een slecht daglicht zou zetten. De term ‘Gouden Eeuw’ is natuurlijk al misleidend en destijds voor maar een klein deel van de bevolking van toepassing, maar de slavernij is daar nu eenmaal een beschamend onderdeel van. Door deze onderwerpen niet te schuwen en ze op een op de doelgroep toegespitste manier over te brengen, kan er geleerd worden van deze gebeurtenissen i.p.v. een mythe in stand te houden van ‘wij zijn goed en zij zijn fout!’.

Annemiek Schramade