25-10-16

Kamp Vught - oktober 2016.



Het is bizar om een weg af te rijden langs kazernes, militairen, militaire voertuigen en de prikkeldraadomheining van de kazerne en de gevangenis. Naast die gevangenis, staat op een klein hoekje van het voormalig kampterrein het herdenkingscentrum Kamp Vught. De begroeiing die aanwezig is, is nog in overeenstemming met het jaar dat dit kamp uit de grond gestamp werd naar het ontwerp van een Duits concentratiekamp als Dachau: bos en heide. Het kostte destijds fl 15mln en werd betaald van de Joodse tegoeden. De vrouwen liepen er rond in een blauwe overall, klompen en een hoofddoek (zij mochten alleen hun hoofdhaar behouden), de mannen hadden een wit/blauw gestreepte broek en jas en klompen aan, terwijl zij in het geheel waren onthaard en de kinderen hadden hun eigen kleding aan. Vrouwen (met kinderen tot 4 jaar), mannen, jongens en meisjes zaten in aparte barakken. Ouders en kinderen zagen elkaar – indien niet gestraft – twee uur op zondagmiddag.

Van de gids begreep ik dat het bij het kindertransport nog erger was, dan ik me had voorgesteld: je mocht alleen als ouder mee als je niet geschikt was om te werken. Grote kans dat ik dan wel met onze jongste had mee gemogen (omdat moeders met kinderen tot 4 jaar bij hun kinderen bleven), maar dat mijn twee oudsten zonder hun vader op pad hadden gemoeten. 4-5 dagen in erbarmelijke omstandigheden hun dood tegemoet. Ik word er gewoon misselijk van als ik eraan denk…

We startten het bezoek met een indrukwekkende film met getuigenverklaringen van gevangenen van kamp. Het past perfect bij ons als doelgroep, maar voor leerlingen van het basisonderwijs, zou ik deze film niet gebruiken. Bijvoorbeeld het verhaal over de huilende baby die tegen het prikkeldraad wordt gehouden om het te laten stoppen met huilen is erg heftig voor deze doelgroep. Later vind ik in de winkel een boekje ‘Weggehaald’ (inclusief een werkboekje met opdrachten) over de Joodse kinderen in kamp Vught en het kindertransport, wat me geschikt lijkt voor de kinderen in groep 7 en 8 als voorbereiding op het bezoek aan kamp Vught. Het interessante aan kamp Vught is m.i. dat er nog zoveel in de originele staat is gebleven: het prikkeldraad, de sloot, het crematorium (waar ik met leerlingen in het basisonderwijs niet naar toe zou gaan) en de gebouwen op de rest van het terrein waar we helaas niet heen kunnen om ze te bezoeken. De zaken die zijn toegevoegd doen origineel aan (stukje rails t.b.v. het invoeren van de vliegtuigen; de wachttorens) of hebben een duidelijke toegevoegde waarde (maquette, het kindermonument en de barak). Vooral de barak vind ik voor scholieren (PO of VO) erg nuttig. Zoals ik al had verwacht n.a.v. ons bezoek aan kamp Westerbork, maakt het de bizarre manier van leven van de gevangenen iets concreter. Op deze manier weet je hoe een ruimte eruit ziet met de stapelbedden van drie hoog waar 240 mensen sliepen (vrouwen met hun kinderen tot 4 bij hen in bed) en kun je je een voorstelling maken van de ‘matrassen’ en de kou. Deze gids werkte met veel concrete materialen (een jasje, een klomp, afbeeldingen van wat de gevangenen aten etc.), waardoor hij duidelijk een toegevoegde waarde had. Wellicht dat een audiotour in de buurt komt, maar daarvoor zou ik er een moeten afluisteren. Voor de leerlingen van groep 7 en 8 zou ik een rondleiding van 45 minuten geschikt vinden (na eerst op school ‘Weggehaald’ te hebben behandeld): de maquette, het prikkeldraad met wachttorens, de barak en het kindermonument. Terug op school zou ik ze voorlezen uit het boek ‘Kindertransport’, zodat we er nog een aantal weken elke dag mee bezig zijn. Het crematorium en de daarin nagebouwde cel 115 zou ik dus niet bezoeken, omdat het wel erg expliciet gemaakt wordt met de autopsietafel en de ovens. Ook de fusilladeplaats zou ik overslaan voor deze doelgroep, omdat dat wellicht weer iets te expliciet is. Voor ons was het erg indrukwekkend, ondanks de geparkeerde auto’s op de weg ernaartoe, welke ook door de geëxecuteerden afgelegd was.

Na het bezoek blijven me het kindertransport bij en het feit dat het dus nog onmenselijker was dan ik al dacht doordat de ouders die konden werken niet met hun kinderen mee konden. Daarnaast werd weer duidelijk dat de kampen in ons land ‘doden’ claimen. In dit geval viel het op, dat Machieltje Prins (het jongentje dat vanuit Kamp Vught ziek naar Westerbork was gebracht, daar beter was gemaakt en op transport werd gezet) op het kindermonument was gezet alsof hij vanuit Vught op het kindertransport is gezet. Natuurlijk kwam hij oorspronkelijk uit Kamp Vught, maar dit vind ik toch bizar. Ook bizar is het feit dat als je naar de herdenkingsplek kijkt waar de as van de gecremeerde doden ligt en je vervolgens omdraait, je de hoge muren met prikkeldraad van de gevangenis van Vught ziet.

De beelden die mij bij zullen blijven, zijn: de kaart van het monument Kamp Vught t.o.v. de andere huidige gebruikers en de tastbaarheid…

Annemiek Schramade