10-01-16

Bergen Belsen - Buchenwald



Bergen Belsen

7 December 2015, op naar Bergen Belsen. Voorafgaand aan de excursie had ik genoeg beelden gezien van Bergen Belsen, voornamelijk de bulldozer die de stapels lijken aan het verschuiven was vond ik bijna te vreselijk om aan te zien. Nu gaan we dan echt naar die plek, waar zich dat echt heeft afgespeeld. Toen we aankwamen bij Bergen Belsen zag het er eerder uit als onderdeel van een natuurpark of iets dergelijks. We werden vriendelijk ontvangen door de gids en het programma kon beginnen. De locatie zelf deed voor mijn gevoel dus aan als een deel van een stuk bos maar dan natuurlijk wel met afwijkende patronen zoals grafstenen, massagraven en een obelisk. Toch zag de plek zelf er erg vredig uit en is het moeilijk voor te stellen wat daar al die jaren geleden zich allemaal heeft afgespeeld. 

Het contrast met het militair oefengebied wat ernaast ligt vond ik apart, het is raar om op zo een plek te staan en artillerie te horen, ik schrok elke keer weer. Ondanks dat het een vredige plek leek voelde ik wel elke keer de rillingen over mijn lijf wanneer ik langs de massagraven liep. Het is zo een bizar idee dat op deze plekken zo veel mensen begraven liggen. Allemaal bij elkaar, zonder eigen rustplek. Daarom is het hele idee van de grafstenen die de nabestaanden mogen plaatsen in mijn ogen voor hun ook weer heel erg rustgevend. Een persoonlijke plek om deze mensen te kunnen herdenken.  Een goede reden om de locatie te bezoeken zijn zeker de tablets waarmee gewerkt kan worden, hierdoor wordt er een goed beeld geschets van hoe het kamp eruit heeft gezien waardoor een wandeling over het voormalig kampterrein ook veel interessanter wordt. Ondanks dat er weinig tot niets van het kamp over is, is het wel een erg mooie rustige plek om te herdenken. Het is een plek met een beladen historie, de natuur neemt ook weer over, wat ook wel mooi symboliseert dat het leven doorgaat.

Zelf vond ik het handig om van te voren al te weten hoe Bergen Belsen eruit heeft gezien omdat je dan een betere voorstelling kan maken van het kamp. Toch was de gids heel duidelijk en heeft hij ons erg veel verteld over het kamp, ook de exposities sloten hierop aan waardoor je alle informatie over Bergen Belsen die je nodig zou kunnen hebben daar op de locatie zelf kon vinden. Samen met een andere klasgenoot vond ik het wel erg jammer dat de getuigenissen en de persoonlijke verhalen die je daar kon bekijken niet gebundeld waren en ergens terug te vinden zijn voor iedereen die dit zou willen. De persoonlijke verhalen maken zo een plek namelijk levend en grijpen je. In de huidige tijd vond ik het erg mooi om te zien dat er ook militairen in training rondliepen uit Duitsland, om zo de kennis van de geschiedenis door te geven en te laten zien hoe er verkeerd met macht kan worden omgegaan en het dus niet moet. 

Het bezoek aan Bergen Belsen heeft mij duidelijk gemaakt dat het leven doorgaat maar herrineren erg belangrijk is. Ook heeft Bergen Belsen mij inzicht gegeven in hoe groot en massaal een concentratiekamp kan zijn. Het bezoek heeft voor het bewustzijn gezorgd dat angst en ontwetendheid een grote rol speelt als het gaat om gevangenschap. Voor mijn houding betekent dit dat ik nu voor mezelf de cirkel rond kan maken met betrekking tot zowel voorkennis als het bezoek tot aan de evaluatie. Voor mijn houding als mens betekent dit dat ik hier nog vaak aan zal terugdenken wanneer ik dit bezoek kan linken aan huidige gebeurtenissen in de wereld. Bergen Belsen was voor mij een fysieke plek waar ik heb kunnen ervaren hoe groot een concetratiekamp kon zijn en hoe dit als herdenkplaats nu nog steeds een functie dient. Door middel van de tablets en de persoonlijke verhalen heb ik mij een minimale inbeelding kunnen maken van het leven in Bergen Belsen, voor mij was dit interessant genoeg en is het vooral zoals de gids het zo mooi verwoordde ‘de aura’ van de plek die voor de beleving zorgt.



Buchenwald
Buchenwald leek voor mij ten eerste meer op hoe het er vroeger uit zou moeten hebben gezien dan dat ik dat gevoel had bij Bergen Belsen. Mijn eerste indruk bij deze plek was ook veel zwaarder dan bij Bergen Belsen. Gelijk door uit de bus na een lange rit, naar het spoor waar vroeger de treinen aankwamen. Wij kwamen uit een verwarmde bus met heerlijk veel ruimte per persoon, dat was in die tijd voor hen wel anders. Daarna door naar de wachttoren en de ingang van het kamp. Het was vreselijk koud vergeleken bij Bergen Belsen wat gelijk de gedachte aan weinig kleren en geen warme schoenen barbaars maakte. Het prikkeldraad om het kamp, de ingang, de gereconstrueerde barak, de wachttoren, de ‘dierentuin’, het crematorium, de bunker , allemaal delen van het voormalig kamp.

Een goede reden om de locatie te bezoeken is dat het echt een goed overzichtelijk beeld geeft van hoe een kamp eruit heeft gezien. Confronterend was het zeer zeker, iedereen kent de verhalen en heeft wel enige voorkennis van hoe het binnen een kamp werkte. De plek echt zien en de rare sfeer zelf voelen geeft hier een extra dimensie aan. Een reden voor mij om het kamp niet te bezoeken met bijvoorbeeld jongere bezoekers is het crematorium, erg heftig en bijna niet te omschrijven welke gevoelens dit teweeg brengt. De plek onder het crematorium met de soort vleeshaken waar mensen aan werden opgehangen en de schacht waar ze doorheen werden gegooid gaven mij de meeste rillingen die ik ooit in mijn leven heb gehad. Brok in mijn keel en tranen in mijn ogen van de meest onmenselijke plek op het kamp. Wij stonden in deze donkere ruimte zonder ramen met een groepje uit de klas en van iedereens gezicht kon je dood en verderf aflezen, krijg nog steeds de rillingen als ik hieraan terugdenk.

De gids heeft ons veel verteld over de andere groepen die hier op bezoek zijn geweest en over hoe hun dat ervaren hebben, iets wat we allemaal gemeen hebben is dat de beleving zo veel anders is dan wanneer je het op papier leest. Toen ik thuiskwam was het ook erg moeilijk om uit te leggen wat ik daar had gezien, ze begrepen het allemaal wel maar zich zo voelen zoals wij ons op de plek hebben gevoeld kunnen ze niet. Het bezoek was precies goed qua tijd, we hebben alles kunnen zien en we hebben het tot ons door kunnen laten dringen. Met name in de avond/nacht vond ik het een rare plek om te zijn, alles ziet er dan ook anders uit. Het gaf mij een eenzaam en beangstigend gevoel om daar in het donker te zijn, ik kan mij amper voorstellen hoe vreselijk de dagen maar voornamelijk de nachten zijn geweest voor de mensen die daar hebben gezeten. Wat mij wel opviel waren de vele sterren in de nacht boven het kamp, ik ben totaal niet bijgelovig maar zou je dat wel zijn dan zou je zomaar is kunnen denken dat dit het werk is van iedereen die daar zijn laatste dagen heeft doorgebracht. Dan kijken ze een keer van bovenaf neer op hun kwelgeesten in plaats van de kwelgeesten op hun, net hoe het hoort!

Isabel Winkels