18-01-16

Bergen Belsen - Buchenwald (2)



Voor deze bezoeken waren mijn verwachtingen wat lager dan mijn verwachtingen waren toen ik begon aan de excursies in Nederland. De excursies in Nederland hadden mijn verwachtingen beinvloed. Daardoor verwachtte ik weinig te zien, maar wel veel te horen. Ik was vooral erg nieuwsgierig naar het verhaal dat de Duitse gidsen zouden vertellen, zouden zij hetzelfde verhaal vertellen als dat er in Nederland wordt verteld?

Het bezoek aan Bergen-Belsen en Buchenwald was een bijzondere ervaring. In Bergen-Belsen hebben de massagraven en het huis der stilte veel indruk op mij gemaakt. Het huis der stilte heeft een energie waardoor men stil valt. Buiten loopt er regen langs een regenpijp, dit is het enige geluid en is zeer rustgevend. Ook de vormen van het gebouw lijken bij te dragen aan de rust. Buiten, in de zogehete begraafplaats, is er een symbolische grafsteen geplaatst voor Anne en Margot Frank. Het was bizar om deze te zien om twee redenen; ten eerste was er alleen rond deze grafsteen lagen een tal bloemen en herdenkingsobjecten. Ze zijn het symbool van de Tweede Wereldoorlog, maar daarmee heb ik toch mijn bedenkingen. Ze zijn immers niet de enige jonge meiden die zijn overleden tijdens de oorlog.  

Het is ook bizar om de grafsteen te zien staan omdat je weet dat deze jonge meiden in een van de vele massagraven op dat terrein begraven liggen. Doordat je twee van de slachtoffers bij naam kent en veel van hun verhaal af weet, komt het verhaal toch veel dichterbij.
Buchenwald was wat ik vanaf het eerste moment had verwacht te zien. Netals in Gross-Rosen was het duidelijk dat dit een concentratiekamp was geweest. Op de plekken waar er barrakken hadden gestaan was een ander kleur grind gebruikt dan op het pad, daarnaast waren de funderingen van de barrakken nog te zien. Ook was het kamp nog omringd door de bekende prikkeldraad en waren er nog wachttorens te zien. In het kamp was een barak nagebouwd van originele hout en was ook het crematorium nog intact. Voor mij was het beeld en het gevoel van deze locatie sterker dan het verhaal, er hing een aparte sfeer in de lucht.

 
Door deze twee bezoeken heb ik veel geleerd over de attitude van de Duitsers richting de oorlog. De Duitsers lijken een angst te hebben voor een herhaling van de gebeurtenissen. In Buchenwald komen regelmatig gedetineerde neo-nazi’s op bezoek te komen, het programma die hen aangeboden wordt is anders dan het bezoek die wij krijgen. Dit komt omdat zij willen voorkomen dat de neo-nazi’s zich op hun plek en machtig gaan voelen. Ookal begrijp ik wat de gids hierover vertelde, ben ik het hier niet helemaal mee eens. De indruk die de Duitse gids op mij heeft gemaakt is dat er in Duitsland weinig vertrouwen in hun eigen systeem en eigen volk is. Het gevaar zit nog steeds in een klein hoekje. Na dit te hebben gezegd vraag ik me wel af hoe het dan met de vluchtelingen zit. Duitsland is een van de grootste voorlopers in het vluchtelingencrisis. Met welk doel is dit dan? Is hun achterliggende motivatie nog steeds een boetedoening van de Tweede Wereldoorlog?

Deze bezoeken hebben voor mij zowel een beroepsmatig als persoonlijk belang. Beroepsmatig is wederom het belang van onderwijs bevestigd. Onderwijs vormt de generatie van de toekomst en alleen daarmee kan herhaling van de geschiedenis voorkomen worden. In het onderwijs is het wel van belang de verhalen objectief te vertellen en als dit niet mogelijk is, vertel dan het verhaal van meerder perspectieven. Geef leerlingen een keuze en geef leerlingen het vertrouwen zelf te kunnen beslissen wat het beste pad voor hen is.

Het persoonlijk belang is voor mij op psychologisch en sociaal niveau. Deze vlakken hebben al een aantal jaar mijn interesse en ik ben hier ook al een aantal jaar actief mee bezig. Ik heb gedurende de excursie naar Duitsland verbanden kunnen leggen tussen het verhaal van de gids, zijn gedrag en wat ik weet over psychologie en menselijk gedrag. Zo wilde de gids bijvoorbeeld niet namens zijn volk verantwoordelijkheid nemen voor de gebeurtenissen, hij vertelde vooral over de Nazi’s en andere landen die misdaden hadden gepleegd. Ook leek hij vanuit angst te spreken wanneer hij over de Neo-Nazi’s sprak. Het is een kleine groep en we mogen hopen dat de omstanders van nu niet de omstanders van vroeger zullen zijn. Deze houding betuigt van weinig vertrouwen in de mensheid en de wens om het slachtofferrol te blijven toe-eigenen. 

Joy Blundell