06-11-15

Een Duivelse transitie (1)


Voor dit college heb ik hoge verwachtingen. Voor ik besloot om aan de Pabo te gaan studeren had ik veel interesse in de studie Criminologie. Door de titel van het college en de gastspreker, Christophe Busch, vermoed ik dat het daderprofiel zal worden behandeld. Ik hoop dat ik een verklaring zal krijgen voor waarom sommige mensen misdaden plegen. 

Het college richtte zich op de mechanisme die mensen er toe zetten collectief geweld te plegen. Mensen leggen een proces af, het proces wordt beïnvloed door omstandigheden. De rode draad in het verhaal van misdadigers is dat zij elke keer een stapje verder gaan. Elk stapje op zich lijkt niet zo groot, tot het gehele pad bekeken wordt en het duidelijk wordt hoe veder de misdadiger is gegaan. De omgeving maakt misdadigers tot hun daden; zo is iemand die een moord pleegt een moordenaar. Maar voordat de moordenaar de moord gepleegd had, was hij ook een gewone man.  Een fotoalbum van Karl Höcker uit juni 1944, tonen hoe een misdadiger een normaal leven kan leiden. Höcker was de rechterhand van de laatste kampcommandant van Auschwitz, Rudolf Höss. Het album bevat hele gewone foto’s van successen in het kamp tot het gezinsleven buiten het kamp om. 

Adolf Eichmann was na de oorlog naar Argentinië gevlucht. Tot 1960 heeft hij hier een gewoon leven kunnen leiden, hij werd ontvoerd en is naar Israël gebracht. Daar begon het proces tegen hem. Toen hij berecht werd, zag men een doodgewone man en niet meer de beruchte SS’er. Hannah Arend schreef hier een boek over; Eichmann in Jerusalem, de banaliteit van het kwaad. Oorlogsmisdadigers hebben vaak dezelfde reacties; ze voelen geen verantwoordelijkheid of schuld. Dit is een psychologische verdedigingsmechanisme, ze verschuiven de verantwoordelijkheid van zich af. Het verschuiven van verantwoordelijkheid was mogelijk omdat het geweldsproces gesegmenteerd werd. 

In de documentaire First Kill vertelt de veteraan hoe het makkelijker werd om te schieten, na een maand was het zelfs normaal geworden. Hij had gezworen nooit over de streep te gaan, maar het ging vanzelf. Elk willekeurig persoon die van de straat wordt geplukt en in die situatie wordt geplaatst zou hetzelfde proces doormaken. 

Goldhagen gaat uit van een eeuwenoude antisemitisch volk. Volgens zijn theorie leidt haat uiteindelijk vanzelf tot geweld, een genocide was dus onvermijdelijk. Zijn theorie was erg zwart-wit. Persoonskenmerken spelen ook een rol in het ontstaan van dergelijke situaties en er wordt veelal gebruik gemaakt van neutralisatietechnieken om mensen tot objecten te degraderen. 
Browning wilde met zijn theorie kijken naar de verschillende situaties, niet in het hoofd van de misdadigers. Hij wilde erachter komen hoe en in welke mate men zich conformeert aan de groep. In het experiment van Milgram worden proefpersonen gevraagd een schok toe te dienen op andere personen. Hier word de gehoorzaamheid vanuit autoriteit getest. De uitvoerder is gehoorzamer als het door een autoritaire figuur wordt gevraagd, maar de uitvoerder probeert wel de verantwoordelijkheid naar de beslisser te schuiven. Uit het experiment werd duidelijk dat mensen geconditioneerd zijn op gehoorzaamheid. 

Dit college was ontzettend interessant en voldeed aan mijn verwachtingen. Het was enigszins schokkend om te realiseren hoe makkelijk men in het misdadenwereld zou kunnen komen. Wat in het documentaire werd gezegd over mensen van de straat plukken en die veranderen in soldaten, deed mij denken aan het lied Goodnight Saigon van Billy Joel. Dit lied gaat over de Vietnamoorlog en de tekst heeft letterlijke overeenkomsten met wat de veteraan vertelde.  
 
Uiteindelijk leidt het verhaal weer terug naar keuzes. Christophe vertelde dat er een punt komt dat het maken van een ‘goede’ keuze niet meer zo makkelijk is. Ik geloof dat men altijd een keuze heeft; zelfs al ligt de keuze niet voor de hand, er is altijd een keuze. Wat ik mij wel realiseer is dat het voor mij erg makkelijk is een keuze te hebben, ik kan mij moeilijk verplaatsen in de situatie waarbij je geen ander uitweg ziet zoals mensen in de tweede wereldoorlog of de IS.

Goodnight Saigon
We came in spastic
Like tameless horses

We left in plastic

As numbered corpses

And we learned fast

To travel light

Our arms were heavy

But our bellies were tight



We had no home front
We had no soft soap

They sent us Playboy

They gave us Bob Hope

We dug in deep

And shot on sight

And prayed to Jesus Christ

With all of our might


Bovenstaand is gedeelte van de songtekst van het lied Goodnight Saigon van Billy Joel. Dit lied was voor mij kenmerkend voor het college omdat de tekst beschrijft hoe mannen in soldaten werden veranderd.  Het beschrijft hoe mannen worden getraind om niet na te denken maar te doen, ook in de jaren zeventig werd men geleerd aan autoriteit te gehoorzamen. Ze conformeerden aan de groep en met z’n allen zouden ze ten onder gaan. Uiteindelijk maakte het, volgens het lied, ook niet meer uit wie er goed of fout was wanneer er eenmaal begonnen was met vechten. Verwijst dit naar hetgeen wat ook in de documentaire werd beschreven? Het moorden om het moorden?

Joy Blundell