09-10-15

Westerbork



Westerbork is waarschijnlijk een van de eerste dingen die bij mensen opkomt als je het hebt over de Jodenvervolging in Nederland. Als je je op het terrein bevindt is het lastig om te realiseren wat voor lading deze plek nou eigenlijk heeft. Weten is anders dan voelen. We weten dat dit de locatie is waar vele mensen hun laatste dagen of weken in Nederland doorbrachten maar het is niet perse een plek waar je dat gelijk voelt. Die donkere lading is niet per definitie constant aanwezig en voelbaar. Nog maar heel weinig herinnerd er aan die geschiedenis. De verhalen die de gids vertelt laten de meeste wel achter met een onbestendig gevoel. Het zijn verhalen van ongelofelijke tegenstellingen. Aan de ene kant wordt er zo hard gewerkt aan het beter maken van een Joods baby’tje, terwijl het uiteindelijke doel is om iedereen daar in Westerbork te laten verdwijnen zoals er op dat moment al zoveel zijn verdwenen. Door de schoorsteen. Het feit dat Gemmeker altijd heeft geclaimd niets te hebben geweten van het uiteindelijke lot van de Joden lijkt zeer onwaarschijnlijk. Hij hielp bij het transport van patiënten uit Het Apeldoornse Bos en hij zetten de mensen uit het ziekenhuis in Westerbork op transport. Waarom zou hij zieken naar het Oosten sturen? Een gevangenisstraf van zes jaar voelt onbevredigend, ondanks het feit dat hij redelijk was voor de mensen in Westerbork. 

Alle persoonlijke geschiedenissen van mensen die in het kamp hebben gezeten maken het een stuk indrukwekkender. Honderdduizend is een getal waar je weinig mee kan, omdat het zo groot is. Als je stuk voor stuk die verhalen aanhoort, op een plek die zo’n grote rol heeft gespeeld in de oorlog, maakt dat een stuk meer indruk. Voor sommigen helpen die 102.000 steentjes daar misschien ook bij, omdat je foto’s ziet en ineens een overzicht hebt van hoeveel mensen dat nou werkelijk zijn. Daarnaast wordt de zinloosheid van alles nog veel duidelijker. Waarom zou je twee jonge kinderen, zonder ouders, de gaskamer insturen? Waarom zou je überhaupt mensen een gaskamer insturen? Door al die verhalen sta je daar steeds even bij stil. En juist door de behandeling in Westerbork, die nog wat hoop in stand hield, is het zo triest. In Nederland ging het er heel anders aan toe dan in bijvoorbeeld Polen of Oekraïne. Door de getto’s, massaslachtingen en massagraven was daar nog weinig illusie over. Maar hier hadden mensen nog wel hoop. Hier schreven de mensen brieven aan hun familie met teksten als ‘tot snel’, ‘we hopen jullie gauw weer te zien’ en ‘we hebben goeie hoop’. Uiteindelijk zagen de meeste mensen elkaar nooit meer terug. 

Teri Soekkha