21-10-15

Gastsprekers - Before, during and after the war



Gastsprekers op het gebied van WO2. Normaal denk ik hierbij aan mensen die de feiten en cijfers mij om de oren gaan gooien en die gaan vertelen van a tot z hoe de tweede wereldoorlog is verlopen. Persoonlijke verhalen raken mij echter veel dieper omdat ik me dan weer eens besef hoe de oorlog mensen hun levens heeft aangetast , voor ieder op een andere manier. Het zijn geen cijfers of statistieken, het zijn mensenlevens die één voor één belangrijk zijn en een eigen verhaal hebben. Daarom was ik erg opgelucht toen ik de mail voorbij zag komen met een korte biografie van de gastsprekers, stuk voor stuk mensen met een heel eigen persoonlijk verhaal die zij met ons wilde gaan delen. Ik verwachtte eigenlijk niet zo veel omdat ik gewoon niet wist wat mij te wachten stond, of deze mensen nog emotioneel zouden worden of dat ze al veel vaker grote groepen hadden toegesproken, ik had geen idee.

De eerste gastspreker was een Joodse meneer die onderdoken heeft gezeten binnen een vrij goed milieu. Hij heeft het bij zijn onderduikadres best goed naar zijn zin gehad en was nog erg klein waardoor hij niet helemaal in de gaten had wat er allemaal aan de hand was en waarom hij bijvoorbeeld niet met de duitse soldaten mocht praten. Het is mooi om te zien dat iemand  goed terecht kan komen. Het is eigenlijk best raar om er zo over na te denken, onderduiken is eigenlijk nooit leuk of goed, lijkt mij. Eindstand blijft dat ondanks dat deze meneer een redelijk goede tijd bij zijn onderduikfamilie heeft gehad, zijn vader en meerdere familieleden zijn vermoord en hij in de beginjaren van zijn leven zijn moeder niet gekend heeft. Hij heeft ‘geluk’ gehad omdat hij is ondergedoken en niet ontdekt is. Maar wat is precies dat ‘geluk’ wanneer je je vader en meerdere familieleden nooit echt gekend hebt, je altijd het gevoel hebt je te moeten bewijzen omdat je ooit als een minder mens werd gezien door een groep bekrompen personen en de oorlog dus voor altijd een litteken heeft achtergelaten in je verdere leven?

Ook het verhaal van de Nederlandse mevrouw die in Nederlands-Indië woonde gaf mij weer een ander gevoel. Ze heeft eerst in een woonkamp gezeten en daarna in een vrouwenkamp in de gevangenis. Ik vond dat zelf een bekend verhaal omdat mijn overgrootoma ook in zo een gevangenis heeft gezeten. Misschien wel dezelfde gevangenis? Binnen dezelfde periode? Misschien kende ze elkaar? Ook het verhaal van de gastspreekster over dat haar moeders horloge werd afgepakt door een vreemde man vond ik gedetaileerd. Terugkijkend zullen we zeggen dat zoiets wel het minst erge is wat je mee kan maken in de oorlog, maar beeld je is in dat je daar staat, geen idee wat er precies aan de hand is en een vreemde man rukt je horloge van je pols. Op zo een moment kan ik mij voorstellen hoe heftig dat moest zijn geweest en hoe die kleine handelingen een impact kunnen hebben op hoe veilig iemand zich voelt. Dat zijn de details die je voor altijd bij zullen blijven en die ze nooit zullen vergeten.
 
Als laatste kwamen er twee mensen naar voren, een man en een vrouw. Zonder voorkennis zou je denken dat dit een echtpaar zou kunnen zijn of iets in die richting. Echter is de man joods en de vrouw niet, vandaag de dag is het geen probleem wanneer dit een echtpaar zou betreffen en dan ben ik weer blij dat ik vandaag de dag leef en niet in die verschrikkelijke periode. Haar vader was NSB’er in dienst bij de SD en was dus fout. Hij was een joods jongentje die ondergedoken heeft gezeten en waarvan zijn ouders verraden zijn voor 8 euro. Hoe kan je ook maar iemand verraden voor welk geldbedrag dan ook, wetende dat je dan deze mensen, dan niet eigenhandig, vermoord? De vrouw is uiteindelijk haar verhaal gaan doen op tv, om het taboe omtrent fouten ouders te doorbreken. Twee totaal verschillende personen met totaal verschillende achtergronden die vandaag de dag naast elkaar kunnen zitten. Wat nou als zij elkaar vroeger kende? En ze vrienden hadden willen zijn in die tijd, in
een onzekere tijd voor hem en zij zou geen vrienden met hem mogen zijn omdat hij een jood is. Het doet mij weer eens beseffen dat achtergrond, status, huidskleur en geloof er eigenlijk helemaal niet toe doen wanneer het gaat om dingen zoals vriendschap. Ieder mens is gelijk en het is mij niet voor te stellen en een raadsel waarom er in die tijd anders gedacht werd door veel mensen. De gastsprekers roepen bij mij enorm veel (ethische) vragen op waar ik waarschijnlijk nooit een antwoord op zal krijgen en waarvan ik de antwoorden niet zou kunnen begrijpen omdat het nu zo een andere tijd is. 

Ik heb voor deze afbeelding gekozen omdat bij de gastsprekers niet meer fysiek direct te zien is wat de oorlog met ze heeft gedaan, echter heeft de oorlog veel met ze gedaan tot ver na de oorlog. Om die uitspraak kracht bij te zetten heb ik dit plaatje gekozen over een hedendaagse militair en hoe de oorlog waarin hij heeft gevochten hem fysiek maar ook mentaal heeft veranderd.


Isabel Winkels