23-10-15

Gastsprekers (2)



Als er iets is wat de zo’n grote gebeurtenis als de Tweede Wereldoorlog dichterbij kan brengen, dan zijn het wel de persoonlijke verhalen en ooggetuigenverslagen. Dinsdag kwamen vier mensen aan het woord die op een of andere manier betrokken zijn geweest bij die oorlog. De eerste was Jaap Wertheim! Hij vertelde over zijn tijd in de onderduik, wat hij bijzonder genoeg beschrijft als een fantastische periode. Maar hoe kan het ook anders als jongetje van twee in een prachtig, groot huis in Laren? Hij was zich van geen kwaad bewust. Hij wist niet dat zijn moeder in grote angst ondergedoken leefde en dat zijn vader in handen was gevallen van de nazi’s. Hij zou uiteindelijk als 6-jarige te horen krijgen dat zijn vader was vergast. Vergast? Wat betekend dat voor een jongen van die leeftijd, die zich zijn vader niet eens meer kan herinneren?


Onze tweede spreker, mevrouw Oldeman, vertelde over haar tijd in Indonesiƫ. Daar werd zij samen met haar moeder en broertjes en zusjes in een interneringskamp gevangen gehouden. In eerste instantie leek dat nog mee te vallen. Haar vader had voor de Japanners gewerkt en dus werden ze in het begin iets beter behandeld en mochten ze zelfs kiezen waar ze naar toe wilden. Dat werden uiteindelijke drie heerlijke maanden in de bergen. Uiteraard kon het niet zo blijven en uiteindelijk werden ze toch vast gezet, eerst in een woonwijk en later een gevangenis. Vooral de vreselijke treinreis, die ze uitgebreid beschreef, klonk als een traumatiserende belevenis. Bijzonder is hoe goed zij zich alles nog kan herinneren. Ze was rond de 9, 10 jaar oud en heeft dus alles redelijk bewust meegemaakt, in tegenstelling tot de andere sprekers. Ze was zich meer bewust van wat er gebeurde en heeft ook meer herinneringen van alles wat zij en haar familie heeft meegemaakt. De andere sprekers waren allemaal nog te jong in de oorlog om herinneringen te hebben aan de gebeurtenissen en haar verhalen weerspiegelen dan ook de manier hoe zij het heeft beleefd en niet wat ze achteraf heeft gehoord.



De laatste lezing was interessant, aangezien het een duo lezing was van een joodse man en een dochter van een NSB-er. Veel mensen waren bijzonder benieuwd naar deze samenkomst. Toch was het duidelijk dat de twee sprekers elkaar goed kende en al veel vaker voor een groep mensen hadden gesproken. Tanja Wolterbeek ging in gesprek met Miel Andriese. Een interessant gegeven, de dochter van iemand die ook joden heeft verraden en de zoon van twee ouders die in de gaskamers van Auschwitz zijn vermoord. Toch was het jammer dat het niet heel spontaan was, ze gingen niet echt in gesprek met elkaar maar vertelde beide hun verhaal en belichten de gevolgen die de oorlog op hun leven gehad. Na zoveel jaar is dat ook begrijpelijk. Hun verhaal werd er niet minder interessant door en het blijft bijzonder om twee mensen met zulke verschillende achtergronden samen zien. Ook is het eens wat anders. In dit onderwerp staan de slachtoffers, daders en omstanders centraal. Het is makkelijk om met termen als goed en fout te gaan slingeren, zeker als je erbuiten staat en het inmiddels ruim zeventig jaar geleden is. Om dan tegenover iemand te zitten die werd gezien als ‘fout’, die het verhaal van haar kant laat zien, is bijzonder. Normaal gesproken hoor je toch vaak van de slachtoffers en overlevenden. Soms kan het verhaal genuanceerder in elkaar zitten, zonder uiteraard af te doen aan de schuld die sommigen dragen. Maar, zoals werd gezegd, een kind kun je niet verantwoordelijk houden voor de daden van zijn ouders. 

Teri Soekkha