30-10-15

De Uitvinder



De Uitvinder was een interessante voorstelling over het leven, en vooral de uitvindingen, van Fritz Haber. Een bijzondere man, die verantwoordelijk was voor de uitvinding van kunstmest, een uitvinding waar tot op de dag van vandaag van geprofiteerd wordt. Een andere uitvinding die hij deed, was het gifgas. Dat werd voor het eerst ingezet door de Duitsers bij Ieper en uiteindelijk kosten dat duizenden Fransen en Canadezen het leven. Later in de oorlog werd ook het door Haber uitgevonden mosterdgas gebruikt. Spijt van zijn dodelijke uitvindingen had hij niet en het ontbrak hem ook aan ethische bezwaren om een gas uit te vinden om mensen mee te vermoorden. Uiteindelijk werd Haber ook verantwoordelijk voor de uitvinding van Zyklon B, het blauwzuur dat in sommigen gaskamers in de Holocaust werd gebruikt. Hem treft echter geen blaam voor, omdat hij in 1934, jaren voor het gebruik van Zyklon B als moordwapen, overleed. Deze uitvinding deed hij ook niet met de wetenschap dat het later zou worden gebruikt om onder anderen joden te vergassen. Dat maakt het echter niet minder ironisch, gezien het feit dat Haber een, al dan niet tot het Christendom bekeerde,  jood was. Familie van hem is uiteindelijk wel vermoord in Auschwitz, hoogstwaarschijnlijk door het gas dat Haber heeft ontwikkeld. Zelf werkte hij ook voor IG Farben, het bedrijf dat in de Tweede Wereldoorlog een vestiging in de buurt van Auschwitz had, om zo goedkope joden te kunnen gebruiken als arbeidskrachten.
 
Interessant is het feit dat Haber geen morele bezwaren heeft gehad om het gas te ontwikkelen en te gebruiken als moordwapen. Een vergelijking kan worden getrokken met Kurt Gerstein, die verantwoordelijk was voor de productie van Zyklon B tijdens Tweede Wereldoorlog. Toen hij, na het zien van een vergassing in Belzec, erachter kwam wat er werd gedaan met het gas zette hij alles op alles om het wereldkundig te maken. Natuurlijk gaat het hier om twee verschillende situaties en uiteenlopende personen. Haber wist al direct waar hij mee bezig was en had geen bezwaren tegen het uitvoeren van zijn werk. Met een nonchalante houding stond hij tegenover de slachtoffers. Dit waren militairen en hoe ze dood zouden gaan deed er vrij weinig toe. Zijn redenatie was dat iemand anders het anders toch wel had uitgevonden en dat dit zelfs de oorlog kon versnellen en dus minder doden zou opleveren. Gerstein werd plots geconfronteerd met de moord op onschuldige joodse mannen, vrouwen en kinderen, geen militairen in een oorlog. Maar ook hij had kunnen redeneren dat hij slechts zijn werk deed, dat hij in opdracht werkte en zelf het luikje niet opendeed om de kristallen naar binnen te gooien. Dat deed hij echter niet. Hij stond niet achter Duitsland maar keerde zich er tegen. Haber vond juist dat hij zijn land moest dienen, in welke vorm dan ook.

Natuurlijk kan dit een boeiende discussie ter wegen brengen. Was Haber een slecht mens? Een oorlogsmisdadiger? Een moordenaar? Had hij moeten weigeren om zo’n uitvinding te doen of had hij achteraf moeten rapporteren wat er werd gedaan met het gas? Het zijn vragen die moeilijk te beantwoorden zijn omdat het een groot grijs gebied is en de meningen uiteenlopen. Iedereen zal die vragen anders beantwoorden. Wel is bekend dat hij vrijwillig meewerkte en zich in het begin van de oorlog gretig aanbood om mee te helpen. Wat zegt het over iemand die vrijwillig de meest effectieve manier zoekt om in een oorlog mensen te vermoorden.

Teri Soekkha