30-09-15

Hollandse Schouwburg



De Hollandse Schouwburg, een plek die centraal staat in de Jodenvervolging in Nederland. Bij sommige verhalen zou je willen dat iedereen anders had gehandeld. Maar hoe makkelijk is het om nu terug te kijken op die tijd en te zeggen dat bepaalde beslissingen anders hadden moeten worden genomen. Dat is een beetje het thema van ons bezoek aan de Hollandse Schouwburg. Er zijn zoveel dingen die, als men de kennis van nu had gehad, anders waren gelopen. Maar die kennis was er niet. Dat iemand zijn kind niet aan een wildvreemde wilde meegeven is volledig te begrijpen. Dat dat het leven van het kind, en ook vrijwel zeker de moeder, heeft gekost was toentertijd niet te voorzien. Dat iemand over een schutting klimt om een zure bom te komen in plaats van te ontsnappen lijkt bizar. Waarom ging je niet gewoon weg? Zeker in de begin periode heerste er nog veel onwetendheid met betrekking tot hun toekomst in het oosten. Er was nog hoop.

Een van de weinige foto’s die er zijn van de schouwburg in oorlogstijd zijn door Lydia van Nobelen-Riesouw geschoten, vanuit haar raam. Op enig punt in 1942 ziet Lydia haar vriendinnetje Greetje Velleman op de binnenplaats. Zij maakt foto’s en vertelt jaren na de oorlog over die tijd en hoe het was om uit te kijken over die binnenplaats waar in het begin de gevangenen een luchtje mochten scheppen. Pas wanneer zij spreekt over een liedje wat zij had aangezet waar de gevangen duidelijk plezier uit haalde, wordt ze emotioneel. Het is, voor zover wij ons daarin kunnen verplaatsen, logisch dat Lydia geĆ«motioneerd raakt wanneer zij denkt aan de reactie van de mensen in de Hollandse Schouwburg wanneer zij muziek aanzet. Wij weten nu wat al deze onschuldige mensen te wachten stond. Wij weten dat niet alleen hun hoop, maar in de meeste gevallen ook hun leven, bruut ten einde zou komen. Maar op dat moment hadden ze geen flauw idee. De toekomst zag er alles behalve rooskleurig uit maar op dat moment zag niemand in hoe duister het werkelijk zou worden. En dus genoten ze van de muziek. Het is iets wat sommige van ons ook raakt. Om lachende gezichten op foto’s te zien, of afscheidsbriefjes te lezen. Het maakt het echter, het komt dichterbij en het is tastbaarder.

Ondanks het feit dat je loopt op de plek waar het is gebeurd, is het moeilijk om een goede voorstelling te maken bij de omstandigheden. Een kleine helft van de gedeporteerde joden heeft de Hollandse Schouwburg als tussenstation gepasseerd. De omstandigheden waren verschrikkelijk en zoveel duizenden mensen moeten bang zijn geweest. Hoe kun je je daar ooit een voorstelling bij maken? Het waren hun laatste momenten in de stad, hun laatste momenten voor Westerbork en soms zelfs hun laatste momenten met hun kinderen. Van die 46.000 mensen die de in de Hollandse Schouwburg hebben gezeten, hebben maar heel weinig het na kunnen vertellen.

Teri Soekkha