03-12-14

The Holocaust Experience, 02-12-2014



De naam alleen al zorgt ervoor dat ik me wat ongemakkelijk voel. Wat voor bijeenkomst staat me te wachten? Al eerder hebben we binnen de groep gediscussieerd over wat nu een passende wijze is om de Holocaust te begrijpen en op gepaste manier te herdenken. Zeker tijdens ons bezoek aan Bergen Belsen is dit naar voren gekomen. Hoe moet het herinneringscentrum verder om de verschillende bezoekers tegemoet te komen, zonder dat het een soort Holocaust Disneyland gaat worden. Dit was ook het onderwerp van de documentaire die we vandaag gezien hebben. De Holocaust experience is een documentaire van de Nederlandse Oeke Hoogendijk, gemaakt in 2002. Het laat het Wiesenthal museum of tolerance in de Verenigde Staten en Auschwitz heden ten dage zien. Zonder commentaar van de documentairemaker mag de kijker zelf zijn conclusie trekken over wat hij ziet.

Bij het kijken van de documentaire vallen mij verschillende dingen op. De Holocaust wordt op beide locaties gecommercialiseerd. Er valt goed geld te verdien aan de bezoekers van beide locaties. Voor een bezoek aan het Wiesenthal museum of tolerance betaal je zo’n 9 dollar. Maar dan wil je natuurlijk als bezoeker zijnde ook waar voor je geld. Zeker komt het museum aan deze behoefte tegemoet. Ook al bevindt de bezoeker zich niet in een vernietigingskamp, alles wordt er aan gedaan om de gruwelen toch zo goed mogelijk na te bootsen. Schokkerend beeldmateriaal, nagebouwde gaskamers, het scheiden van vrouwen en kinderen alvorens een ruimte in te gaan. Alles is er op geënt om de bezoeker zich te vereenzelvigen met de slachtoffers. Met welk doel? Vaak zag ik tijdens de documentaire de bezoekers wegkijken van de gruwelijkheden, huilen en duidelijk aangedaan het museum weer verlaten. Is dit dan het effect wat de organisatie wil bereiken? Is hier dan sprake van het creëren van tolerantie? In mijn ogen niet. Het is eerder het aanpraten van schuld en schuldgevoelens.  Wat is het toch verschrikkelijk wat er met de joden is gebeurd!”  Er wordt nauwelijks melding gemaakt van andere slachtoffergroepen behalve de joden. De daders worden zeer gedemoniseerd. Op geen enkele wijze wordt getoond hoe het zover in Nazi Duitsland heeft kunnen komen. Educatief gezien komt het museum daarin zeer tekort. Er wordt eerder handig gebruik gemaakt van het verleden om in het heden nog steeds medelijden op te wekken met het Joodse volk en de staat Israël.

Ook tijdens de studiereis in Duitsland hebben we kunnen zien dat het herdenken van de Holocaust onderhevig is aan veel factoren van invloed. Men kan herdenken uit respect voor de slachtoffers en als een vormend aspect binnen het geschiedenisonderwijs. Maar ook kan er herdacht worden met een andere doel. In Duitsland het bewijzen van onschuld. In het communisme het verheerlijken van de ideologie. En in sommige Amerikaanse musea het blijkt het herdenken van de Holocaust een middel om de Amerikaanse bevolking er aan te herinneren dat de staat Israël nog steeds bedreigt wordt. Je wilt toch niet nog een joodse genocide op je geweten hebben? Gelukkig heb ik dit niet tijdens mijn excursies naar Nederlandse herinneringscentra ervaren. Op gepaste wijze kan de bezoeker zo hij wil de slachtoffers herdenken. Ook bieden de herinneringscentra een realistisch beeld van de gebeurtenissen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging. Aan de (toekomstig) docent de waardevolle taak om leerlingen juist en onbevooroordeeld geschiedenisonderwijs te geven waarna zij zelf beter in staat zijn om een bezoek aan een herinneringscentrum op de juiste waarde te kunnen schatten.

Marcel van Driel