16-12-14

Shooting dogs 16-12-2014



Dit college werd stilgestaan bij de genocide in Rwanda om het gedrag van omstanders te bestuderen. In 1994 vond er in Rwanda een zeer bloedige genocide onder de Tutsi’s plaats. In een korte tijd van drie maanden werden er onder de Tutsi’s 800.000 mensen vermoord door de andere bevolkingsgroep in Rwanda, de Hutu’s. De Tutsi’s werden al jarenlang door de regering, die overwegend uit Hutu’s bestond,  benadeeld en via de staatsmedia zwart gemaakt. De Tutsi’s maakten sinds kort ook deel uit van de regering door internationale druk van de Verenigde Naties om hun positie te verbeteren. Er werd een kleine multinationale VN eenheid in en rond de hoofdstad Kigali geposteerd om de nieuwe politieke situatie te monitoren.

De directe aanleiding voor de genocide was het neerstorten van het presidentiĆ«le vliegtuig waarbij de president bij omkwam. Berichten werden onder de burgerbevolking verspreid dat de Tutsi’s een succesvolle aanslag op de president hadden gepleegd. Al snel sloeg de situatie om in etnisch geweld tegen de Tutsi’s. Toen ik de film shooting dogs bekeek moest ik direct denken aan de definitie van genocide, gegeven door professor Johannes Houwink ten Cate tijdens mijn bezoek aan het NIOD vorig jaar. Genocide is het door de staat georganiseerd identificeren, selecteren en vernietigen van een voor de staat gevaarlijk geachte minderheid. De Tutsi’s maakten voor 10 % procent deel uit van de totale bevolking van Rwanda. Zij werden voor de staat gevaarlijk geacht omdat zij verantwoordelijk werden gehouden voor de dood van de Rwandese president. Ook spoorde de staatsmedia de burgerbevolking aan om het recht in eigen handen te nemen. Met zeer primitieve wapens zoals machetes en knuppels werden de Tutsi’s te lijf gegaan.

Wat was de rol van de VN-militairen in het geheel? Waren zij in staat om de Tutsi’s te beschermen? Tijdens de film hielden de VN-militairen zich stikt aan het mandaad wat zij voor deze missie hadden meegekregen. Zij moesten de situatie in Kigali monitoren en pas geweld gebruiken als de eigen veiligheid in het gedrang kwam. Toch zochten veel Tutsi’s bescherming bij deze militairen. Bescherming die niet in het mandaad werd omschreven. Kon het maandaad dan niet aangepast worden om de VN-militairen wat robuuster te laten optreden tegen de Hutu-agressors? Over de nalatigheid van de VN is later veel gedebatteerd. Zo zou het volgens de berekeningen van de VN onmogelijk zijn geweest dat er met zulke primitieve wapens zo veel mensen vermoord konden worden. Ook werd er ontkend dat er sprake kon zijn van een genocide. Dus het mandaad werd ook niet aangepast voor de VN-militairen. Konden de militairen dan niet zelf de keuze maken om de Tutsi’s te beschermen. De redenen om hier vanaf te zien lijken banaal. In mijn ogen heeft angst onder deze militairen een grote rol gespeeld. Zou waren niet of nauwelijks opgewassen voor deze escalatie van etnisch geweld. Ook waren zij te licht bewapend om de milities het hoofd te bieden. Hierdoor zal angst onder de VN-militairen ook een rol hebben gepeeld. Stel dat zij zouden ingrijpen, wat zou de kans zijn dat ze het zelf zouden overleven?

Een ander interessant aspect kwam ook tijdens het college naar voren waarom de westerse naties zo laks reageerden op de situatie in Rwanda. Dit was culturele betrokkenheid. In hoeverre voelde de gemiddelde Nederlander of Duitser zich betrokken bij de situatie in Rwanda? “Alweer een burgeroorlog in Afrika. Kunnen ze nu dan werkelijk weer niet van elkaar afblijven?” Zo kreeg de oorlog in de Balkan die destijds woedde veel meer aandacht. Dit was immers veel dichter bij huis. De mensen daar waren blank en kleedden zich hetzelfde als west-Europeanen. Deze oorlog was voor veel westerlingen erger omdat het herkenbaarder was. De media speelt hierbij een zeer belangrijke rol. Hoeveel zendtijd zijn zij bereid te geven aan dit soort onderwerpen?

Jammer genoeg moeten we vaak op de harde wijze deze lessen leren. Na de Holocaust werd er bij de VN overeengekomen dat er nooit meer een genocide mocht plaatsvinden. Toch vonden er nog miljoenen mensen de dood in onder andere Cambodja, Bosniƫ en Rwanda. De VN die als organisatie in het leven werd geroepen om te voorkomen en te helpen bleek in veel gevallen een organisatie van omstanders.

Marcel van Driel