01-12-14

Buchenwald, 28-11-2014



De laatste dag van de studiereis. Waar de groep de vorige middag nog de vrijheid had om individueel op pad te gaan, werden we nu weer door Daniël onder de hoede genomen. Als eerste werd een bezoek gebracht aan de begraafplaats waar de slachtoffers van het Sowjet-kamp begraven liggen. De graven zijn anoniem maar gemarkeerd met een paal van ruim anderhalve meter lang. Hierdoor kreeg ik duidelijk het gevoel dat elke paal een persoon was. De honderden palen leken zo een zwijgende rechtop staande menigte in het bos. Daarna werd de tentoonstelling bezocht over het Sowjet-kamp. Het kamp heeft van 1945 tot 1950 bestaan. Verhoudingsgewijs zijn hier meer gevangenen omgekomen dan in het nazi-kamp, zo’n 25 procent. Ik had wel verwacht dat de Duitsers wel geïnteresseerd zouden zijn in deze periode van hun geschiedenis. Toen ik dit met Daniël besprak vertelde hij mij dat hij zelf ook dezelfde verwachtingen had. Het tegendeel bleek echter waar te zijn. De tentoonstelling wordt maar matig bezocht. Terwijl ik het toch een mooie tentoonstelling vindt. Dit jaar is het 25 jarig jubileum van de val van de Berlijnse muur gevierd en herdacht. Oost-Duitsland, in tegenstelling tot west-Duitsland, bleef na de Tweede Wereldoorlog tot en met 1989 gebukt onder een totalitair regime. In deze periode zijn veel mensen zonder proces gevangen gezet vanwege hun vermeende ideologische overtuigingen. Dit regime stond onder controle van de Sowjets, maar de uitvoering was overwegend in handen van Duitsers. Doordat dit nog een recentere historie is die de oost-Duitsers met elkaar delen, blijken deze wonden verser en bemoeilijkt dit het herdenken van deze periode.

Vervolgens bezocht de groep een groots monument van dit regime. Bovenop de heuvel en duidelijk zichtbaar voor de stad Weimar was dit monument opgetrokken om de slachtoffers van het kamp te herdenken. Dit was de verklaring van de nieuwe machthebbers. Uit de architectuur van het monument kan men echter een andere conclusie trekken. Alles is er op gericht de bezoeker te imponeren. De hoge toren, de grim kijkende beeldhouwwerken, de grote schalen waarin immense vuren konden branden, vele standaarden voor rode vlaggen. Het is gemakkelijk om dit communistische monument te verwarren met een nationaal socialistisch monument. Blijkbaar hadden de Sowjets lering getrokken van hun voormalige vijanden. De boodschap was in ieder geval duidelijk. Een nieuwe en machtige orde was aan de macht. De inwoners van Weimar hoefden alleen maar omhoog naar de heuvel te kijken.

Als laatste volgde de evaluatie. Het bezoek aan Buchenwald had duidelijk meer indruk gemaakt op de groep dan Bergen Belsen. Waar heeft dit aan gelegen? In mijn ogen heeft dit 2 redenen. Als eerst het educatieve programma. De studenten kregen meer historische informatie over het kamp. Er werden vragen aan de studenten gesteld hoe het educatief programma te versterken. Ook werd er een kijkje genomen bij archeologisch onderzoek. Hierdoor kreeg men een mooi beeld hoe er nog steeds nieuwe informatie wordt vergaard. De belangrijkste reden is echter de gids Daniël. Deze vriendelijke en zachtaardige man wist bij elke historisch feit een persoonlijk verhaal te vertellen. Dit wist hij te combineren met ethische vraagstukken waarbij de studenten flink aan het denken werden gezet. Hierbij was elk antwoord wat zij gaven goed noch fout in de ogen van Daniël. Wel gebruikte hij deze ethische vraagstukken om zijn eigen boodschap duidelijk te maken, ook al zei hij het niet in de exacte woorden. Een open geest draagt bij aan verdraagzaamheid en respect voor de ander. Een gesloten geest draagt bij aan onbegrip, angst en haat voor de ander. Een mooi voorbeeld wat hij hierover gaf besloeg een verhaal over een Tsjechisch soldaat uit de Eerste Wereldoorlog. Deze soldaat zou de volgende dag de strijd met de vijand aangaan. Het zou volgens zijn commandant een heftige strijd worden van man tegen man. Hierop vroeg de soldaat aan zijn commandant: “ Weet u wellicht welke man, dan ik hem nu opzoeken en vragen of we dit op een andere manier kunnen oplossen.” Een passend slot op een zeer leerzame en indrukwekkende studiereis.

Marcel van Driel