13-11-14

First Kill - november 2014



Dit college hebben we wederom stilgestaan bij het dadergedrag. Alleen deze keer werden de daden van Amerikaanse soldaten tijdens de Vietnamoorlog belicht. Ik vind het een zeer goede keuze om dadergedrag van militairen te behandelen die in eerste instantie als de goede partij werden bezien. Zeker omdat we tijdens het vorige college een interessante uiteenzetting van de transitie tot dadergedrag hebben behandeld kunnen we deze kennis nu toepassen op andere situaties.

Amerika werd voorafgaand de Vietnamoorlog, en misschien vandaag nog steeds wel, gezien als de beschermer van de vrije wereld. Het rode gevaar leek overal tijdens de dekolonisatie van Aziƫ de overhand te krijgen. Door de containmentpolitiek raakte het Amerikaanse leger in Vietnam verwikkeld in een guerrilliaoorlog die zij op conventionele wijze niet wisten te winnen. Het grote en technisch superieure Amerika wist geen vat te krijgen op een in hun ogen inferieure vijand die zij in de jungle nauwelijks te zien kregen, maar toch slachtoffers wisten te maken. De strijd tegen een onzichtbare, onconventioneel vechtende vijand had een groot effect op het moraal van de Amerikaanse troepen. Ook de omgeving en mensen werden door veel soldaten als vreemd ervaren, dus was het voor hen een missie waar zij op geen enkele wijze op voorbereid waren. Een belangrijk aspect in mijn ogen is ook de duur van blootstelling aan deze omstandigheden. De Tour of Duty van een Amerikaanse militair bedroeg 1 jaar. Sommige oorlogsvrijwilligers en beroepsmilitairen hebben zelfs meerdere tours volbracht. Alle factoren om tot excessen te komen waren aanwezig. Dehumanisatie en racisme van de vijand door de door gehanteerde tactieken. Groepscohesie en het wij tegen zij gevoel. Wraakgevoelens om gesneuvelde kameraden.

Wat hierbij belangrijke factoren van invloed zijn geweest, waren de politiek militair gehanteerde doctrines. Bodycount, search en destroy en free fire zones gaven de wandaden van Amerikaanse militairen een legitieme basis. De Amerikaanse militairen voelden zich daarom in hun daden gerechtvaardigd. Het is daarom haast onmogelijk om deze mensen bij voorbaat  te veroordelen, ook al hebben zij verschrikkelijke daden gepleegd. Zij dachten destijds dat zij een goede strijd aan het strijden waren. Ook hier heeft een duivelse transitie plaatsgevonden. Zoals een Amerikaanse veteraan ook verwoorde tijdens de documentaire: I swore never to cross that line, but I did and it got me home. Tekenend was tijdens de documentaire dat de veteranen, ook na zo’n lange tijd, nog steeds worstelden met hun daden. Ze zagen hun daden onder andere als methodes om te overleven, manieren om hun kameraden te beschermen of het opvolgen van bevelen. Maar toch zie je het knagen aan ze. Na hun terugkomst uit het oorlogsgebied kwamen ze in een wereld met normen en waarden die ook zij als normaal hebben beschouwd. Maar ze hoorden er niet meer thuis.

Ook al waren de daden van de Amerikaanse militairen het product van verschillende ingrijpende factoren, het feit blijft dat de bevolking van Zuid- Oost AziĆ« er verschrikkelijk onder geleden heeft. Totaal heeft de strijd aan zo’n 8 miljoen mensen in de regio het leven gekost. Amerika heeft alleen al in 1967 alleen meer bommen op Noord- Vietnam gegooid als alle strijdende partijen tijdens de gehele Tweede Wereldoorlog. In de eerste jaren na de oorlog werd de Amerikaanse nederlaag afgeschilderd als een honorable peace. Zij wilden toch als morele overwinnaar uit de strijd komen. Toch heeft men in latere jaren hun fouten erkend en daar lering uit proberen te trekken. Dat deze lessen moeilijk in praktijk te brengen zijn hebben de conflicten in Afghanistan en Irak wel uitgewezen.

Tijdens het college moest ik toch ook denken aan de daden van het Nederlandse leger tijdens de politionele acties en de onafhankelijkheidsstrijd van de Indonesische Republiek. Ook daar hebben soortgelijke excessen plaatsgevonden. Toch lijken deze daden uit het collectieve geheugen gewist. Berichtgeving over tegemoetkoming van de Nederlandse Staat aan Indonesische weduwen van mannen die door Nederlandse militairen zijn omgebracht, haalt niet eens het journaal meer. Ook wij hebben nog lessen te leren van ons eigen verleden. Lessen die niet verloren mogen gaan door er over te zwijgen.

Marcel van Driel