27-11-14

Buchenwald, 26/27-11-2014



Gisteren kwam de groep na een busrit van een kleine 4 uur aan in Buchenwald. Daar werden we ontvangen door onze gids Daniël. Een zachtaardige man met een nog zachtere stem. Desondanks wist hij de groep direct te boeien. Op de tafel in een gemeenschappelijk ruimte lagen verschillende foto’s uitgestald. Iedere student mocht een foto uitkiezen en daarbij bedenken wat er op deze foto getoond werd. Dit deelde hij dan met de klas en vervolgens vertelde Daniël wat daadwerkelijk op de foto te zien was. Erg interessant omdat dit veel gevallen erg verschilde met wat de student dacht te zien. Hieruit blijkt hoe belangrijk onderzoek naar deze bronnen is. Door wie is deze foto gemaakt? Met welk doel? Welke details worden er over het hoofd gezien terwijl zij toch van groot belang kunnen zijn? Stereotypen, vooroordelen en misconcepties kunnen door gedegen onderzoek ontkracht worden. Na deze verhelderende sessie ging de groep onder leiding van Daniël naar buiten om verschillende punten buiten het kamp te bezichtigen. Bij deze verschillende punten wist hij middels persoonlijke verhalen en prikkelende vragen de groep uit de dagen goed na te denken over een aantal ethische vraagstukken.  Dat het quik niet boven de 5 graden uit kwam in combinatie met een gure wind drukte mijn inziens niet de sfeer.

De volgende dag werd het kamp bezichtigd. Voordat wij het kamp konden betreden moesten we even wachten bij opnames van een Franse filmploeg. Door het gure weer en de niet mis te verstane directieve aanwijzingen van de Franse regisseur blijkt een leven als acteur niet altijd even glamoureus. Wel bood het ons even een blik in het verleden. Er werd namelijk het bezoek van Himmler, die akelig veel op de echte leek, aan het kamp nagespeeld. De uniformen, het gedrag en de taal zorgden haast voor een surrealistische situatie.

Vervolgens werden verschillende monumenten en gebouwen bezocht. Hier waren duidelijk Sowjet-invloeden zichtbaar. Buchenwald was gelegen in de Sowjet-bezettingszone. Het kamp werd bewaakt door de SS maar de interne gang van zaken werd beheerst door communistische gevangenen. Zij hadden een eigen ordedienst, verdeelden het eten et cetera. Dir bracht ook bepaalde privileges met zich mee. Minder zware fysieke arbeid, beter voedsel en meer bewegingsvrijheid. Met name dit zorgde ervoor dat zij ook in staat waren een soort van verzetsgroep te organiseren. Zij waren ook degenen die na het vertrek van de SS een belangrijke rol speelden. Dit bleek ook wel uit de monumenten. Natuurlijk werd door de Sowjets de rol van het verzet van de communistische gevangenen benadrukt. Later kregen deze gevangen ook een grotere uitkering dan de andere gevangenen. Ook al hadden sommigen van hen wreedheden onder andere gevangenen begaan.

In de periode van 1945 tot 1950 was het kamp nog steeds in gebruik. Alleen werd het nu bevolkt met gevangenen die ervan van verdacht werden een rol binnen de NSDAP te hebben gespeeld. Deze personen werden zonder enige vorm van proces door de Sowjets vastgezet. Ruim 7.000 gevangen kwamen in deze periode om. Toen ik samen met Daniël en twee andere studenten de begraafplaats van deze mensen bezocht viel ons wat vreemds op. Op sommige van de grafstenen stond niet alleen de geboorte- en strafdatum, maar nog een datum. De datum wanneer deze personen postuum  officieel gerehabiliteerd waren. Dit was voor de nabestaanden erg belangrijk om te vermelden op de steen. Ook nu nog vinden mensen het belangrijk om de onschuld van hun familielid te benadrukken en wellicht nog belangrijker, associatie met het nationaal socialisme te ontkrachten. Ook recent worden er nog grafstenen door nabestaanden geplaatst. Ook grafstenen van personen die onmiskenbaar als misdadiger tijdens de Tweede Wereldoorlog aan te duiden zijn. Dit velt dan echter niet terug te zien aan de tekst op de steen. Zo blijkt maar weer dat herdenken in Duitsland altijd verbonden is met een schuldvraag.

Marcel van Driel