29-10-14

De uitvinder en het verzet, 28-10-2014



Vandaag hebben we een gevarieerd en interessant programma aangeboden gekregen. Allereerst een toneelstuk genaamd “de uivinder”.  In eerste instantie was ik nogal sceptisch. Ik ben namelijk geen groot liefhebber van toneel. Deze scepsis werd gelijk bij het begin van het toneelstuk weggenomen. Door kundig en meeslepend spel wist de acteur mij van het begin af aan te boeien over het leven van een zeer interessant persoon. Fritz Haber was de naam van deze persoon. In opdracht van het Duitse leger introduceerde hij het gebruik van gifgas tijdens de Eerste Wereldoorlog. Daarmee introduceerde hij tegelijkertijd het gebruik van massavernietigingswapens. Een nieuw tijdperk van oorlogsvoeren was aangebroken. Een daad waar zijn vrouw, ook een briljant chemicus, niet mee kon leven . Zij pleegde kort daarop zelfmoord. Op diezelfde dag reisde Haber af naar het oostfront om daar het gebruik van gifgas te monitoren. Een harteloos persoon zo op het eerste gezicht.

Toch bleek uit de nabespreking dat de acteur daar zo zijn twijfels over had. Middels uitgebreid onderzoek kwam hij steeds meer over Haber te weten. Haber bleek in persoonlijke correspondentie aan verschillende personen een warm en grappig persoon. Hij verkeerde op vriendschappelijke voet met Albert Einstein, de grote pacifist. Haber heeft zelfs voor zijn onderzoek naar kunstmest de Nobelprijs voorde chemie mogen ontvangen. Ook was hij er van overtuigd dat door het gebruik van gas de oorlog verkort zou worden en levens gespaard konden worden. Door deze argumenten wordt je weer aan het denken gezet. Dit is ook de les die ik meeneem van dit toneelstuk. Het is namelijk een mooi voorbeeld van multiperspectiviteit. Voor de een is Haber een oorlogsmisdadiger met ongelooflijk veel doden op zijn naam. Voor de ander is hij juist een briljant chemicus die veel voor de mensheid heeft betekend met zijn onderzoek naar kunstmest. Ook leerlingen moeten naar mijn menig met deze multiperspectiviteit kennis maken tijdens geschiedenislessen. Er bestaan in het geschiedenisonderzoek meerdere uitkomsten en waarheden. En ook al zullen de uitkomsten van onderzoek niet altijd bevredigend zijn, het belang dat een gebeurtenis of persoon van verschillende perspectieven belicht wordt, zorgt er onder andere voor dat er nuance bij de leerling wordt bijgebracht.

Na de geslaagde voorstelling werd er vervolgens in een ander lokaal de verschillende excursies geĆ«valueerd. Groepsgewijs werden de excursies besproken en de belangrijkste bevindingen werden daarna aan de klas gepresenteerd. Over het algemeen zijn de excursies als leerzaam, indrukwekkend en nuttig ervaren. De belangrijkste punten die uit de evaluatie naar voren kwamen waren het praktisch nut, het belang van voorkennis en het belang van persoonlijke verhalen. Voor de studenten van educatieve opleidingen is het volgen van deze excursies haast als een veldonderzoek geweest. Door op de locaties te zijn geweest waar men later wellicht als docent met een groep leerlingen komt, hebben de studenten zodoende een goed beeld van wat er te leren  en te beleven valt voor de leerlingen. Hierbij sluit gelijk mooi aan het belang van voorkennis. Een excursie komt beter tot zijn recht als er voldoende voorkennis aanwezig is bij leerlingen. Wat een excursie meer betekenis kan geven zijn persoonlijke verhalen van overlevenden en slachtoffers. De generatie die de oorlog heeft meegemaakt is ons helaas aan het ontvallen. Wij als toekomstig geschiedenisdocent zullen dit gat moeten opvullen en er voor zorgen dat hun verhalen doorverteld worden.

Als laatste werd in een college de rol van het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog behandeld. Vaak heb ik mijzelf afgevraagd  wat ik gedaan zou hebben tijdens de Tweede Wereldoorlog. Als beroepsmilitair zou ik tegen de Duitsers gevochten hebben, en hard ook. Dat staat voor mij buiten kijf. Maar toetreden tot het verzet heb ik nu zo mijn twijfels over. Na het lezen van het boek de vergelding van Jan Brokken ben ik de rol van het verzet met andere ogen gaan bezien. Voor elke actie gericht tegen de Duitsers bestonden er namelijk harde represailles. Het effect van deze offensieve acties op de Duitsers viel te verwaarlozen terwijl de gevolgen voor de bevolking des te ingrijpender waren.

Tijdens het college werd de zeer sterke documentaire Nooit meer laf getoond. Tijdens de documentaire wordt een verzetsheld met gewetenswroeging gevolgd. Tijdens de Tweede Wereldoorlog schoot Geert Gunnink op een nacht een landwachter dood. Deze gebeurtenis heeft hem zijn leven lang achtervolgd. In de documentaire zoet hij de mensen op die ook te lijden hebben gehad van deze gebeurtenis. De zuster van de doodgeschoten landwachter en de collega van de landwachter die het incident overleefde. Maar ook de dochter vaan een schoolmeester die als represaille door de Duitsers werd doorgeschoten. Hier zag Gunnink dan ook het meest tegen op. Hij vond het zelf laf dat hij nooit contact heeft durven opnemen met de nabestaanden. Op 84 jarige leeftijd durfde hij het toch. Al die tijd heeft hij met deze last en lafheid moeten leven. Op een zeer dappere maar ook kwetsbare wijze komt hij de nabestaanden onder ogen. Wat ik heel sterk vind is dat hij ook zeer goed in staat was te relativeren. Gunnink toonde begrip voor het verdriet en de wijzen waarop de nabestaanden dit verwerkt hebben of nog steeds verwerken. Sterker nog is dat hij tijdens het gesprek met de overlevende landwachter benadrukte dat ze zelf geen slachtoffer waren, maar zelf heel duidelijk keuzes hebben gemaakt. Dat kunnen de zuster van de landwachter en de dochter van de schoolmeester helaas niet zeggen.

Marcel van Driel