07-11-13

Balanceren op de koord des duivels - november 2013 (2)



Een paar stralende, jonge ogen staren terug van een zwart-wit foto uit begin 1942. Een vriendelijke glimlach doet vermoeden dat ze een zacht en vriendelijk karakter heeft. Enkele foto’s verder kijkt een meisje met een duistere blik in de camera, het is 2 mei 1945. Het is een foto die gemaakt is in de gevangenis van Celle. 

Het is hetzelfde meisje op beide foto’s.
Deze foto’s zijn het bewijs van trieste verandering van een jong mensenleven waarvan ik eigenlijk niet kan bevatten dat het waargebeurd is. In drie jaar tijd veranderen tot een marionet van de duivel. Hoe is het mogelijk, dat je op zo’n jonge leeftijd martelt en moord? Jij die gene bent, die hielp selecteren voor de deur van de gaskamers en bij iedere marteling die in het kamp gebeurde, aanwezig was. Het haar opgestoken en gekleed in een uniform met hoge zwarte laarzen, een gevlochten zweep en altijd een pistool op zak. Dat is toch niet een beeld wat je normaal van een doorsnee tiener zult hebben. Toch was zij één van de ongeveer 3.700 vrouwelijke bewakers van  Auschwitz, Ravensbruck en Bergen Belsen. Totaal werkten er 55.000 bewakers/ medewerkers in de concentratiekampen.

“Hoe heeft het zover kunnen komen?” In de kranten werden oproepen gedaan voor gezonde, sterke ‘Reichs’ Duitsers die een baan zochten, met een goed loon en goede carrière kansen. In tijden van crisis, ontevredenheid over het huidige werk, opzoek naar een ‘unieke’ kans, kan ik me enigszins voorstellen dat mensen solliciteren naar die baan. Niet wetend wat hun eigenlijk te wachten stond. Want deze geheimhoudingspolitiek was zelfs op deze wijze diep doorgedrongen. Vele normale mannen en vrouwen werden hierdoor misleidt. Een kleiner deel zocht de ‘problemen’ vrijwillig op. Toch is er altijd beaamt door de leidinggevenden dat ze konden stoppen wanneer ze wilden, niet verplicht hoefden deel te nemen aan activiteiten die ze zelf niet wilden. Maar dan is er iets als groepsdruk, twijfel, onzekerheid en een lichtelijke paniek die mensen het zetje geven om toch over hun eigen gestelde grenzen heen te gaan. Mensen zijn plichtsgetrouw en volgden meestal blindelings bevelen op. Want die bevelen waren vanaf toen de nieuwe wet. Want in de ogen van de ‘daders’, zijn zij die tegen over hun staan de daders en omgekeerd net zo. Heel langzaam werden de mensen ontmenst en bestempeld als ongedierte. Ongedierte kent geen recht en als ze niet vluchten of weerstand bieden, toont dat gedrag aan, dat agressie en moord een geaccepteerde oplossing zouden zijn. Het is voor ons, derde en vierde generatie eigenlijk een raar verhaal om het zo te lezen. Maar heel langzaam wennen mensen aan ellende, schuiven ze beetje voor beetje, stapje voor stapje, hun eigen grenzen, normen en waarden weg. Langzaam maar zeker werden mensen gehersenspoeld en beloond voor hun monsterlijke gedrag. Maar hoe kan het dat zo verschrikkelijk veel mensen me gedaan hebben aan deze afschuwelijkheden. Deze normale mensen, met hiervoor een sociaal geaccepteerde baan als krantenjongen, bakker ect. De groepsdruk en de plichtsgetrouwheid van mensen, gecombineerd met innerlijke twijfel en onzekerheid is denk ik, een dodelijke combinatie geweest. Zo kan een lieve, jonge meid, met de juiste beïnvloeding en sturing van bovenaf, over het dodelijke randje gaan. 

Daar sta je dan, op het schavot. Het is 13 december 1945. Je bent op dit moment nog maar 22 jaar oud. Zwijgende blikken van de enkeling in de ruimte die jou veroordelen, maar misschien ook wel vragen hebben, of een gevoel van medelijden hebben. De woede van de menigte doet je momenteel weinig meer. Zwijgend liep je de laatste meters naar jou eigen dood. Zou je spijt gehad hebben van je daden? Nu, op het moment dat je lot bezegeld gaat worden. Je was nog maar 18 jaar toen je in dienst ging en vanaf dat moment ben je gestuurd en gevoed door de verkeerde personen, misschien ook vanuit jouw eigen agressie. En nu, goed en wel 4 jaar later sta je terecht. Wat had je gedaan als je alles van te voren had geweten? Had je dan het zelfde gehandeld? 

Elisa de Vries