11-10-13

Westerbork - oktober 2013 (3)



Een grote illusie

93 treinen vertrokken van 1942 tot 1944 vanuit Westerbork richting Oost-Europa. De meeste treinen vertrokken naar Auschwitz, maar veel mensen werden ook op transport gezet naar Bergen-Belsen en Sobibor. Naar schatting zijn 107.000 Joden naar de kampen getransporteerd, slechts 5000 keerden terug.

Westerbork diende vanaf 1942 als doorgangskamp onder leiding van kampcommandant Gemmeker. Hij liet de organisatie van het kamp vooral over aan de Joodse Raad, deze moest orde houden en koos ook de mensen uit die op transport moesten. Het kamp was erop gericht om de Joden het idee te geven dat ze naar werkkampen moesten in Oost-Europa. Het leven in het kamp werd zoveel mogelijk ‘normaal’ gehouden, met theater, voetbal en zelfs een ziekenhuis. Onze gids vertelt een verhaal over Machieltje, een jongetje dat ziek was en door de beste kinderarts van Nederland werd verzorgd in het ziekenhuis in Westerbork. Dit gaf de mensen in het kamp hoop, men zou immers toch geen moeite doen tot herstel van het jongetje als hij toch dood zou gaan? Na zijn herstel werd hij op transport gezet naar Auschwitz.

Terwijl we over het terrein lopen, een mooi groen park, dringt steeds meer tot me door dat er een schijnwereld werd gecreëerd in Westerbork. Misschien is dat nog wel het ergste, dat de nazi’s de Joodse mensen het idee gaven dat er hoop was, hoop op een toekomst. En dat was natuurlijk één grote illusie. Bijna alle kampgevangenen zijn op transport gezet.

Ondanks de hoop waren veel Joden toch bang voor het transport. Ergens wisten ze dat ze het onheil tegemoet traden, velen probeerden zolang mogelijk uitstel op transport te krijgen door een functie te vervullen. Mensen namen deel aan cabaret, toneelstukken, voetbalwedstrijden of vervulden een functie in het ziekenhuis. Op die manier werden ze tijdelijk vrijgesteld van transport.

In een stukje film in het museum wordt verteld over de transporten die op dinsdag vertrokken. In het fragment wordt verteld dat er deze keer ‘maar’ 1000 Joden getransporteerd hoefden worden. In de trein worden 1020 Joden gestopt, 20 mensen als reserve voor de mensen die onderweg zullen sterven. Het is niet voor te stellen.

De herdenkingsplaats met de 102.000 stenen vind ik erg indrukwekkend en staat op de voormalige appelplaats. Elk steentje voor een gestorven mens, hoge en lage steentjes die de leeftijd aanduiden. Af en toe staat er een foto tussen geplaatst.

Tussen een aantal van die steentjes staat jong gras; nieuw leven. Nieuwe hoop voor de toekomst.

Hiske Midavaine