02-10-13

Hollandse Schouwburg Amsterdam - oktober 2013 (2)



Het bezoek aan de Hollandsche Schouwburg was erg indrukwekkend. De Hollandsche Schouwburg was vanaf 1942 een verzamelplaats voor joden, die zich moesten melden voor deportatie naar voornamelijk doorgangskamp Westerbork, om vanuit daar weer verder naar concentratiekampen gevoerd te worden. Honderden mensen hebben in de schouwburg moeten wachten, soms wel weken, tot ze op transport gezet werden.

  De gids laat een interview zien met de niet-joodse Lydia van Nobelen-Riesouw, zij woonde naast de schouwburg en kon vanuit haar raam uitkijken op de binnenplaats. Daar was ook haar vriendinnetje Greetje, die wel joods was en op transport wachtte. Lydia heeft foto’s gemaakt van haar en de binnenplaats, dit zijn de enige foto’s (voor zover bekend) die gemaakt zijn in de tijd dat de schouwburg een verzamelpunt was. Op één van de foto’s staat een lachende en zwaaiende Greetje, een maand later werd ze vermoord in Auschwitz. Beelden zeggen soms meer dan duizend woorden, in dit geval versterken ze het verhaal van Lydia. Fotografie helpt de gebeurtenissen en de verhalen levend te houden.



Op de benedenverdieping is een namenwand te bezichtigen, met alle familienamen van gedeporteerde- en vermoorde Nederlandse joden erop vermeld. Daar werd ik wel even stil van. Zoveel namen, zoveel mensen. Onschuldige mensen. Op de vloer brandt een eeuwigdurende vlam met steentjes ernaast, een oude traditie als teken dat men hen nog niet vergeten is. Eén steentje trekt direct mijn aandacht, met het opschrift ‘dit nooit meer’.



Van de originele schouwburg is weinig tot niets meer over, alleen een stuk ruïne staat nog. Dit is tot nu toe op alle herinneringsplekken waar we geweest zijn het geval. Alles is gesloopt, kapot of weggehaald en maakt het moeilijk om te bedenken hoe het geweest moet zijn.

  Wat de oorlog voor mij zo levend maakt zijn de verhalen. De verhalen van overlevenden, zoals gastspreker Tswi Herschel. Hij vertelde dat zijn ouders een oproep hadden gekregen om naar de Hollandsche Schouwburg te komen en dat ze toen besloten hebben om Tswi, toen nog baby, onder te brengen bij kennissen. Zijn ouders zijn beiden vermoord in Sobibor, Tswi heeft de oorlog overleefd. Na de oorlog kreeg hij zijn vaders spullen, waaronder ook een kalender die zijn vader gemaakt heeft. Op die kalender heeft zijn vader getekend hoe hij het leven van Tswi voor zich zag, met alle toekomstdromen er in verwerkt zoals het krijgen van kinderen, studie en emigratie naar Israel. Dhr. Herschel vergelijkt in zijn verhaal de kalender van zijn vader met de realiteit en zoveel verschillen die niet van elkaar.

  Dit soort verhalen houden de oorlog levend. Het aantal mensen dat de oorlog daadwerkelijk heeft meegemaakt wordt steeds kleiner, daarom is het de taak van de nieuwere generaties om de verhalen te blijven vertellen en te verspreiden zodat het nooit vergeten kan worden.

Dit nooit meer.



Hiske Midavaine