26-09-13

Kamp Amersfoort - september 2013 (1)



Als we aankomen op de locatie van Kamp Amersfoort heb ik nog een beetje een nare nasmaak in mijn mond van de ochtend. Ik heb de kennistoets waarschijnlijk niet gehaald en daar baal ik van. We verzamelen ons voor het gebouw en ik kijk naar de uitkijktoren die daar staat. Ik weet nog dat ik dacht dat die vast niet meer origineel was.
Binnen krijgen we een kop thee aangeboden en lopen we rond terwijl we wachten op de rest van de groep. Er staat een enorme maquette van het kamp in zijn originele staat. Ik blijf even staan om erbij te kijken. Het was groter dan ik had verwacht. Jammer genoeg weet ik dat er nog bizar weinig van over is gebleven. Nederlanders en hun geschiedenis, we zouden er toch beter voor moeten zorgen. Omdat ik in Amersfoort ben opgegroeid weet ik dat er op dit terrein een Joods zorgcentrum zit nu. Ergens zit er ironie in dat er op hetzelfde grondgebied waar vroeger een concentratiekamp stond nu gehandicapte joden worden verzorgd.
Ik loop langs de vitrines met persoonlijke spullen van voormalig gevangenen en raak eindelijk de gedachtes aan mijn ochtend kwijt. Als ik lees en zie hoe deze mensen hebben geleefd, dan schaam ik me er haast voor dat ik me zo druk kan maken om zo’n stomme toets. Ik blijf een tijdje staan bij de klompen en lees dat de gevangenen expres de verkeerde maat klompen kregen en daar de hele dag op moesten lopen. Ik kan me de pure verschrikking hiervan haast niet voorstellen. De hele dag uitgeput werken en lopen op houten schoenen die te klein zijn en waarin je voeten bloeden en zweren. Mijn nekharen gaan overeind staan.
Dan is het tijd voor een stukje film. We horen een vrouw vertellen over hoe zij en haar hele gezin in Kamp Amersfoort terecht kwamen. Ze verteld over de gruwelen die ze heeft meegemaakt en hoe ze werden behandeld. Ik vind het knap dat mensen na zoiets nog kunnen functioneren. Hoe overleef je zoiets? Hoe kan je ooit weer je leven oppakken?
We worden rondgeleid door een oudere man. Hij laat zien wat er nog over is van Kamp Amersfoort en dat is schandalig weinig. Het vergt veel fantasie om te zien wat hier ooit is geweest. Dat lukt bijna niet. Toch voel ik een zeker ongemak als ik hier loop. Ik schaam me ervoor dat ik hier nog nooit ben geweest en zo weinig van deze plek af wist terwijl ik 18 jaar vlakbij heb gewoond.
Dan komen we bij het indrukwekkendste stuk van het hele gebied, voor mij dan. De schietbaan. Gemaakt door de gevangenen onder dwangarbeid, 6 dagen in de week terwijl ze stokslagen kregen en de uitputting nabij waren. Met schepjes hebben ze hier uit de heuvel deze schietbaan gegraven. Omdat de Duitsers dan mooi konden oefenen.
Als dat nog niet afschuwelijk genoeg is, is dit ook de plek waar veel mensen zijn gefusilleerd. Op een gegeven moment werden er als wraak voor een verzetsactie  waar de gevangenen niks mee te maken hadden 49 willekeurige mensen uitgezocht, die deze schietbaan af moesten lopen en in groepjes van 8 op een rij moesten staan. Stuk voor stuk werden ze vermoord, waarna ze werden begraven. We worden allemaal een beetje stil als we de lange weg aflopen naar het beeld aan het eind. Het is niet te bevatten hoe het moet zijn geweest voor de mannen/jongens die hier hun einde tegemoet liepen en heel goed wisten dat ze als ze aan het eind waren doorgeschoten zouden worden. Mijn nekharen gaan weer eens overeind staan en ik wissel het fluisteren met medestudenten en stil voor voren staren af. Het is een moment dat me nog lang zal heugen.
Het beeld zelf is ook indrukwekkend. Het is groot en van steen. Een man, met klompen aan, vermagerd en met lompe kleding. De man staat tegelijktijdig vermoeid en trots en lijkt het vuurpeloton recht aan te kijken. Dood me maar, lijkt hij te zeggen, maar verslagen heb je me niet.

Eline Jansen