01-11-12

De Uitvinder (2) - Oktober 2012


uit·vin·den vond -, h -gevonden
1 iets nieuws bedenken of maken
2 te weten komen

Deze definitie geeft het woordenboek van Van Dale. 
Weet Van Dale veel dat deze twee betekenissen akelig illustrerend zijn voor Fritz Haber, de uitvinder van Zyklon-B-gas en mosterdgas. De uitvinder van een massavernietigingswapen. De uitvinder van… de dood?

Nee, niet van de dood natuurlijk. Sinds mensenheugenis doden mensen elkaar. En was het niet met de hand of een speer, dan was het wel met zwaarden of – later – met wapens. De evolutie in moordtuig is progressief, dus ‘natuurlijk’ verzint de mensheid steeds effectievere manieren om de ander uit te schakelen.

Toch gaat het chloorgas en Zyklon-B-gas de geschiedenis in als één van de luguberste uitvindingen ooit. Dat heeft uiteraard alles te maken met het feit dat precies dat gas ervoor gezorgd heeft dat er ontstellend veel mensen de dood gevonden hebben in de gaskamers van de nazi’s. Een van de omvangrijkste moordpartijen is daarmee gepleegd. En daar is de uitvinder van dat gas, Fritz Haber, de verantwoordelijke voor.

Of toch niet? Hat er es nicht gewusst? Hij heeft in ieder geval aan betekenis 1 voldaan, maar aan betekenis 2… Hij heeft in ieder geval het bevel niet gegeven tot het gebruik van zijn uitvinding, dus in dat opzicht kan hij niets worden aangerekend. Immers, hij had het gas slechts uitgevonden voor ongediertebestrijding.
Toch krijg ik een unheimisch (we blijven in de sfeer) gevoel bij deze man. Een geniale, briljante wetenschapper, met vele successen op zijn naam, die plotseling indirect een complete wereldoorlog een andere wending geeft.

Nadat de speler, die het verhaal aan ons verteld heeft, klaar is, klinkt er applaus. Er is ruimte om te overdenken wat we net gezien en gehoord hebben. Ik hoor de verdeeldheid in de groep. De één sist en mompelt verwensingen naar de beelden van De Uitvinder uit filmpje, de ander fluistert zachtjes met de buurman en ik vang op ‘dat er anders wel iemand anders zoiets had uitgevonden’.
Dat is precies wat er te overdenken valt: is deze man verantwoordelijk voor de genocide in de gaskamers van de kampen, of heeft hij slechts een middel uitgevonden die door de nazi’s gebruikt is?

Nadine Hoogvelt