05-11-12

Celle en Weimar - Bergen Belsen - Buchenwald, november 2012 (1)


Het bloedbad van Celle, de Celler Hasenjagd

Bij de nadering van de geallieerden op 7 april 1945, ontruimt de SS de concentratiekampen KZ-Außenlager Salzgitter-Drütte en KZ Außenlage Holzen. Het eerste is een buitenkamp van KZ Neuengamme ten zuidoosten van Hannover, het tweede is een buitenkamp van Buchenwald ten zuiden van Hannover. De gevangenen krijgen als bestemming concentratiekamp Bergen Belsen.

In de nacht van 7 op 8 april worden 4500 mannen, vrouwen en kinderen met de trein afgevoerd richting Bergen Belsen.  In de namiddag van 8 april arriveert de trein op station Celle. Voordat de reis kan worden voortgezet, vindt er een hevig bombardement plaats.
Ook de trein met daarin de gevangen wordt door bommen getroffen. Direct als gevolg van de luchtaanval komt ongeveer de helft van het aantal gevangen om het leven. 
Het grootste deel van de wagons is verwoest en in brand gevlogen. De overlevende gevangenen zien grotendeels kans te ontsnappen. Zij vluchten deels de stad in en gaan in winkels en huizen op zoek naar burgerkleding en voedsel.
De inwoners van de stad die niet in de schuilkelder zitten laten een enkele vluchteling z’n gang gaan, anderen gooien ze zonder pardon op straat. Een ander deel van de gevangen vlucht naar het nabijgelegen bosgebied. 

Na afloop van het bombardement volgt een grote zoekactie, een waarbij SS, Wehrmacht en plaatselijke politie de krachten bundelen. De plaatselijke volkssturmmänner  helpen mee en ook een groot deel van de inwoners van Celle sluit zich spontaan aan helpt mee met het opsporen van de gevangenen. 
Men krijgt het bevel degene die hebben geplunderd, weerstand bieden of vlucht neer te schieten. 

Tot diep in die nacht zijn in Celle geschreeuw en schoten te horen. Na enkele uren is het merendeel van de gevangen die de stad zijn ingevlucht en niet zijn neergeschoten bijeen gedreven in een sporthal. In de ochtend van 9 april wordt verder gezocht in huizen en tuinen, waarbij de leden van de volkssturm en burgers een aantal gevluchten niet gevangen neemt maar gewoon doodschiet. (30 werden doodgeschoten vanwege “plundering”.)
Het opsporen van de vluchtelingen in het bos is wat lastiger, tot 10 april is men bezig met zoeken, ook daarbij worden vuurwapens gebruikt. Uiteindelijk slaagt men er in ongeveer 1100 gevangenen bij elkaar te krijgen. Dat hadden er ruim 1400 kunnen zijn, maar in totaal werden 324 gevangenen doodgeschoten. 

Dan worden 600 gevangenen geïnterneerd in een geïmproviseerd concentratiekamp in een kazerne in Celle. Vanwege onvoldoende verzorging overlijdt hier een groot deel van de gevangene en maken velen de bevrijding enkele dagen later niet mee.  De SS zet de andere 500 gevangenen op transport naar Bergen Belsen.  Niet alle 500 komen daar ook aan, een deel wordt tijdens de mars naar het kamp, onderweg doodgeschoten. Een deel overlijdt nog voordat de Britten het kamp op 15 april bevrijden.

In december 1947 volgt het proces naar aanleiding van deze Celler Hasenjagd. De aangeklaagden verschijnen voor een Brits gerechtshof, het proces duurt tot april – mei 1948 en vindt plaats in Hannover en Celle. Er verschijnen 14 verdachten voor de rechtbank. Resultaten van dit proces: 3 aangeklaagden worden ter dood veroordeeld, 4 krijgen gevangenisstraffen tussen 4 en 10 jaar, 7 worden vrijgesproken. De ter dood veroordelingen worden omgezet in gevangenisstraffen. Uiteindelijk worden allen die schuldig zijn bevonden en veroordeeld, voor het einde van 1952 vroegtijdig vrijgelaten.

Nu herinnert een sobere gedenkplaat in het plaatselijk park nog aan deze gebeurtenis, de Deutsche Bundesbahn wilde dit niet bij het station. Enige voorkennis is vereist, de plek is niet direct zichtbaar als plek van herinnering of als gedenkteken herkenbaar. Dit is de tekst op de gedenkplaat:

AM 8. APRIL 1945 - VIER TAGE VOR DER BESET
ZUNG DURCH ALLIIERTE TRUPPEN WAR
CELLE DAS ZIEL EINES GROSSANGELEG
TEN LUFTANGRIFFS. DABEI WURDE AUF
EINEM RANGIERGLEIS DES GÜTERBAHN
HOFS EIN ZUG GETROFFEN, DER UNGEFÄHR
4000 MÄNNER, FRAUEN UND JUGENDLICHE
AUS MEHREREN AUSSENLAGERN DES
KZ NEUENGAMME NACH BERGEN-BELSEN
BRINGEN SOLLTE. ALS DIEJENIGEN HÄFTLIN
GE, DIE DEN BOMBEN ENTGANGEN WAREN
SICH IN SICHERHEIT ZU BRINGEN SUCHT
EN, MACHTEN ANGEHÖRIGE DER NSDAP
UND IHRER FORMATIONEN, DER WEHR
MACHT, POLIZEI SOWIE DES VOLKSSTURMS
IM STADTGEBIET UND IM NAHEGELEGE
NEN NEUSTÄDTER HOLZ JAGD AUF SIE
UND RICHTETEN EIN BLUTBAD UNTER IH
NEN AN. ETWA 500 DER ÜBERLEBENDEN
WURDEN VON DER SS SCHLIESSLICH ZU
FUSS NACH BERGEN-BELSEN GETRIEBEN

Een op z’n minst interessante tekst. “Op 8 april 1945, 4 dagen voor de bezetting door de geallieerden”. Natuurlijk, das een kwestie van perspectief. Maar wat is de relevantie van die woorden? Wat dragen ze bij aan de herinnering, het herdenken? Ze doen eerder afbreuk dan recht.Wat ook  intrigerend is, is de vraag waarom. De vijand staat voor de deur, het is 5  voor 12 zogezegd, waarom dan nog deze uitspatting, dit geweld? En hoe is de ijver en daadkracht van de plaatselijke bevolking te verklaren?  

De Amerikaanse journaliste Anne Applebaum schrijft  “Als we Amerikanen zijn, denken we dat de Oorlog’ een gebeurtenis is die in 1941 met Pearl Harbor begon en in 1945 met de atoombom eindigde. Als we Britten zijn, denken we aan de Blitz van 1940 en de bevrijding van concentratiekamp Bergen-Belsen. Als we Nederlanders zijn denken we aan Anne Frank. Zelfs als we Duitsers zijn, kennen we slechts een deel van het hele verhaal.” Wat zouden de inwoners van Celle dan kennen en denken?

Wim Borghuis