08-10-12

Oktober 2012 - Kamp Westerbork (3)



Settela Steinbach

„Settela, ga bij die deur weg straks komt je hoofd er nog tussen.“

Deze woorden zei Settela`s moeder tegen haar op 19 mei 1944. 
Settela stond op dit moment in de deuropening van een veewagon in Westerbork. 
Haar gezicht is smal, ze draagt een hoofddoek om haar kaalgeschoren hoofd  tegen de kou te beschermen. 
En uit schaamte. Settela en haar familie waren pas drie dagen in Westerbork toen ze op de trein gezet werden richting Auschwitz-Birkenau. Het beeld van Settela in de deuropening zal later wereld bekend worden. Toch wie was dit jong meisje?

Settela en haar familie werden op 16 mei 1944 bij een razzia in Eindhoven door Hollandse politieagenten opgepakt. De nazi`s beschouwden hen als asociaal en crimineel. Settela was één van de 215 uit Nederland weggevoerde Sinti en Roma. Zij was 9 jaar en 6 maanden uit toen ze in de nacht van 31 juli op 1 augustus 1944 werd vergast. 

Het beeld van Settela staat symbool voor de 500.000 tot 1 miljoen Sinti en Roma die tijdens de Tweede Wereldoorlog de dood vonden. De term ‘zigeuner’ beschouwen de Sinti en Roma als scheldwoord omdat het zou afstammen van de Duitse woorden ‘ziehen’ (rondtrekken) en ‘gauner ‘ (dief). In juli 1944 kwamen de Sinti en Roma in Auschwitz in opstand. Met schoppen en ijzeren staven probeerden zij zich te verdedigen tegen de SS. De SS greep hard in op deze unieke opstand en ontruimden het kamp. Mannen die nog konden werken werden naar Sachsenhausen en de vrouwen naar Ravensbrück gebracht. De achterblijvers werden in de nacht van 31 juli op 1 augustus 1944 in de gaskamers vermoord, ongeveer 2900 mensen waaronder ook Settela en haar familie.

Van de uit kamp Westerbork weggevoerde groep zouden 30 mensen de kampen overleven. In Westerbork op de voormalige appèlplaats van het kamp liggen 102.000 stenen. Op 215 van deze stenen staat op de kop een vlam, het teken van hoop en leven voor de Sinti en Roma. Lange tijd bleef de vervolging van Sinti en Roma een vergeten hoofdstuk. Er was weinig begrip of belangstelling voor hun lotgevallen. Pas in 2001 werd door de Nederlandse overheid een financiële compensatie verleend. Het was de eerste keer dat de Sinti en Roma een schadevergoeding kregen. Niet om het geld, maar om de erkenning dat ook zij slachtoffers zijn van de Holocaust en dat de overheid na de oorlog heeft gefaald in de opvang van de overlevenden.* 

Tina Brosien


* Settela-Sinti en Roma in kamp Westerbork