13-10-12

Oktober 2012 - Hollandse Schouwburg (2)



Dinsdag 9 oktober bezochten we de Hollandse Schouwburg. Onze gids heette Judith en hoewel zij werkte bij het Joods Historisch Museum, was zij bereid om ons door de HS te leiden.

Ze vertelde indrukwekkende verhalen over de mensen, die hier opgesloten zaten om verder getransporteerd te worden. Hoewel, opgesloten… Eén van de opvallende aspecten van haar verhaal was juist, dat de Joodse gevangenen heel makkelijk hadden kunnen ontsnappen. 
Er was namelijk nauwelijks bewaking rondom de Joodse Schouwburg (die na de oorlog de Hollandse Schouwburg is gaan heten). De buren, wiens tuinen grensden aan het terrein van de HS, hadden simpele schuttinkjes die met een beetje klim- en klauterkunst makkelijk te overwinnen waren. 

De gevangenen bleven echter op hun eigen stuk. Weliswaar kwamen ze bij de mensen in het huis, vaak als via naar de winkelstraat, maar ze keerden vrijwel altijd weer terug op het terrein van de HS. De gids vertelde dat ze dat deden doordat ze nergens anders naartoe konden. Ze hadden weinig tot geen geld, geen adressen waar ze terechtkonden en de afstanden waren te voet erg groot. Dus bleven ze – in het begin nog erg optimistisch en hoopvol – gewoon waar ze neergezet waren.

De Hollandse Schouwburg heeft nog slechts enkele authentieke kenmerken. De gevel is gerestaureerd, maar is nog origineel. De ‘echte’ schouwburg is er niet meer, maar de buitenmuren staan betekenisvol nog overeind. Hoewel ze erg gehavend zijn, kun je zien dat die muren de buitenste muren waren. Waar ooit het podium was, staat nu het monument. Aan weerszijden hangen er houten tulpen met zo af en toe briefjes eraan, waar gedachten op staan van bezoekers. Ook wij hebben dat mogen doen aan het eind van de rondleiding.

De tuin, oftewel de binnenplaats, is ook nog intact. De bomen staan voor hoop en nagedachtenis en met name de Joodse kinderen van nu mogen, als ze op bezoek zijn in de HS, naar de tuin om naar briefjes aan de bomen te hangen. Voor Joodse mensen is dat een gebruik in de nagedachtenis aan de gevangenen en gedeporteerden. In de tuin staan er grote kunststof platen met foto’s erop van gevangenen. Eén meisje op de foto komt ook terug in het interview met een oud-buurtbewoonster, uit het directe buurhuis die met de tuin geschakeld stond aan het terrein van de HS. Deze Lydia Riezouw was bevriend met het meisje dat gevangen zat in de HS. Ze heeft foto’s gemaakt van haar vriendinnetje Greetje en met haar gepraat. Op een bepaald moment was haar vriendinnetje er niet meer, weggevoerd door de nazi’s naar Auschwitz. 

Het was een erg indrukwekkend stukje interview. Dat er na zoveel jaren nog steeds zoveel verdriet te zien is op het gezicht van deze oude vrouw, doet heel veel met de bezoeker. Ik vond persoonlijk dat de muur met familienamen ook zeer indrukwekkend was, evenals de tentoonstelling met briefjes naar familie, kleertjes en andere persoonlijke bezittingen, maar in vergelijking tot het interview met deze vrouw merkte ik dat getuigenissen mij nog veel meer zeggen dan bijvoorbeeld die muur met namen.

Ik was een week voor ons bezoek aan de schouwburg al in het Joods Kwartier geweest, met de sectie Nederlands van mijn werk. Toen hebben wij ook de Hollandse Schouwburg bezocht. Met een rondleiding werd het echter allemaal veel duidelijker en het leefde daardoor veel meer. Het verhaal kwam nu beter naar voren.

Volgende week staat onze laatste Nederlandse excursie op de agenda. We zullen naar kamp Vught gaan voor een bezoek en een rondleiding.

Nadine Hoogvelt