06-01-12

Bergen Belsen - Buchenwald, december 2011 (4)


Buchenwald 15 en 16 december 2011

Na de indrukwekkende dagen in Bergen-Belsen moest ik mij opladen voor Buchenwald. De indrukken van Bergen-Belsen had ik net een beetje een plaats gegeven. Deze indrukken maakten nu plaats voor een ander concentratiekampkamp. Via de presentaties op school had ik wel het een en ander meegekregen van Buchenwald, maar een duidelijk beeld en overzicht ontbrak nog. Net als bij Bergen-Belsen had ik bij Buchenwald direct de behoefte om mij te oriƫnteren. Ik wilde graag weten waar alles was en wat er heeft plaatsgevonden. Het is ongelofelijk dat je na krap twee dagen zoveel meer te weten bent gekomen en in je behoefte bent voorzien.

Groot verschil met Bergen-Belsen zijn natuurlijk de tastbare bewijzen van het verleden, de SS-gebouwen, de toegangspoort, de wachttorens, het crematorium, resten van de dierentuin en een houten barak. Voor mij waren sommige plekken behoorlijk confronterend, wat ik vooraf niet had verwacht van mijzelf. Het crematorium, de lijkenkelder, de cellenbarak en de plaats waar Russische soldaten een nekschot kregen, vond ik onvoorstelbaar. Onvoorstelbaar omdat ik nu op de plek stond waar vreselijke gruwelen waren gebeurd. Het besef dat oorlog rauw en keihard kan zijn, is hier goed voelbaar. Het verhaal van de gevangene die in de cellenbarakken maanden afschuwelijk was gemarteld, drong nu goed tot mij door, zeker toen ik door de gang van de barak liep en ook de martelwerktuigen zag.

Apart was het verblijf in het voormalig SS gebouw. Wetende dat gevangenen deze gebouwen hebben neergezet, geeft dat toch een raar gevoel. En dan kan honderd keer tegen je gezegd worden dat deze tijd voorbij is en dat het maar een gebouw is, het gevoel kwam toch zo nu en dan bij mij opzetten. De foto’s van Buchenwald op de gang vond ik ongepast. Het museum en het informatiecentrum bieden genoeg informatie voor de bezoeker, daar heb je de gang van het verblijf niet voor nodig.

Een ander aspect van Buchenwald is dat het concentratiekamp zich goed leent voor een bezoek met een schoolklas. De vele tastbare bewijzen dragen bij aan de beleving van de leerling. Voorbereiden, goed voorbereiden, is wel een vereiste. Ten eerste moet je de leerdoelen vooraf goed vastleggen. Wat wil je vertellen en wat niet? Vooral zaken die traumatisch kunnen zijn, moeten goed met leerlingen worden besproken en voorgelicht. Ten tweede is het jeugdcentrum een goede plaats om met de leerlingen in gesprek te gaan of opdrachten te laten doen. De gesealde foto’s waar wij in het beging een opdracht mee gingen doen is ook heel goed bruikbaar voor leerlingen van het voortgezet onderwijs en nodigt uit tot interactie en eigen activiteit.
Net zoals bij Bergen Belsen, moet de bevolking van Weimar geweten hebben van het concentratiekamp. Het kamp moest vanaf de stad goed zichtbaar zijn geweest vanwege de verlichting, nodig voor de beveiliging van het kamp. In een breder kader moest zo’n beetje het hele Duitse volk geweten hebben van de kampen. Dat kan ook bijna niet anders, omdat Europa meer dan 10.000 (!)) kampen heeft gehad. Alleen al in het district Berlijn waren ongeveer 650 kampen. Nog steeds vindt men materialen onder grond van het kampbestaan. Wij kregen de gelegenheid om met de gevonden voorwerpen letterlijk in contact te komen. Wij mochten schoenen, bestek, kolenkitten, flesjes, borden, klerenhangers en ga zo maar door zelf betasten en beetpakken. Ik kreeg zo een beeld welke spullen er zoal in het kamp aanwezig waren. Dat was meer dan ik had verwacht. Veel spullen waren overigens niet meer om aan te zien.

Ik kijk terug op bewogen studieweek waar ik veel indrukken en informatie te verwerken heb gekregen en natuurlijk veel heb geleerd. De magie in de groep was prima en aan het eind van de week had ik het idee dat we naar elkaar toe waren gegroeid. Je hebt namelijk iets met elkaar gedeeld dat je je leven bij zal blijven, een verrijking waar wij in de toekomst hoop ik ons voordeel mee kunnen doen.

Bert Hofman