07-12-11

The Holocaust experience (1), 6 december 2011


Door de titel van de bijeenkomst van vandaag had ik al wat vage vermoedens waar het naar toe zou gaan vandaag. Een letterlijke vertaling levert ons de holocaust ervaring op. Maar wat ik me daar dan bij moest voorstellen? Gaan we drama doen en naspelen, dat zou ik eerlijk gezegd luguber vinden. Moeten we ons inleven in de kampbewoners? Het feit dat in de voorbereidende mail een documentairemaakster aan ons wordt voorgesteld, doet vermoeden dat we film gaan kijken. En dit is inderdaad het geval. Na een korte inleiding van de maakster zelf, ze wil niet te veel onthullen en ons onze eigen conclusies laten trekken, kijken we naar een uur durende documentaire met de naam ‘the holocaust experience’.

Persoonlijk vond ik de documentaire meesterlijk in elkaar gezet. De kijker sprong heen en weer tussen het Holocaustmuseum in Washington en de gedenkplaats van Auschwitz-Birkenau in Polen. Hierbij was het aan ons om ons een beeld en een mening te vormen over de manier, waarop er herdacht wordt of zou moeten worden. Wat er bewaard moet worden en wat niet, wat je wilt overdragen aan volgende generaties en wat niet.

Na de documentaire zei iemand achter mij (ik ben vergeten om te kijken, om te zien wie, dus ik citeer een onbekende mannelijke medestudent) ‘Waar houdt de educatie op en waar begint de sensatie?’ Dat is een mooie samenvatting voor deze documentaire.
In Washington wordt de bezoeker van het Holocaustmuseum op pad gestuurd met een persoonbewijs van een van de anderhalf miljoen jonge joodse slachtoffers die in de kampen gezeten hebben. Aan het eind van de toer door het themapark / museum, want zo kunnen we het rustig noemen, kom je erachter of jouw persoon het overleeft heeft. In Washington wil men de bezoekers laten ervaren hoe het leven in de kampen was, tot het betreden van een gaskamer aan toe. Authentieke voorwerpen worden tot in het extreme geconserveerd. Ieder uur een persoonlijk verhaal van een overlevende. De overweging of men echt haar van slachtoffers moest laten overkomen is zelfs gemaakt. Is dit nodig om de herinnering levend te houden?

Het gaat mij te ver, of ik ben gewoon niet Amerikaans genoeg om dit te kunnen bevatten. Ik zal een overlevende na een speech niet huilend in de armen vallen. Misschien heeft de Amerikaan tastbaar edutainment nodig om de verschrikkingen te begrijpen. Ik vind het bijzonder om te zien hoe de Amerikanen de holocaust gebruiken om hun zelfbeeld als wereldverbeteraar kracht bij te zetten. Lang leve de Amerikanen, dankzij hen geen genocide meer? Daarbij, wordt de holocaust niet gebruikt om fondsen te werven voor de zionistische zaak? Holocaust is Business!

‘Het is helemaal geen verleden, het gebeurt nog elke dag,’ zegt de Vlaamse mevrouw die bij de poorten van Auschwitz is blijven staan. Ze hoeft het niet te zien, ze weet zonder te gaan kijken ook wel hoe erg dit was. ‘Goed zo, Vlaamse mevrouw,’ denk ik dan. Want als ik zie hoe de ‘toerist’ het voormalig kamp heeft ontdekt, al poserend en fotograferend, we zijn er geweest, waar gaan we nu naar toe, dan is het niet meer herinneren maar nieuwsgierigheid.

Als ik zie hoe men probeert de authentieke omheiningpalen te restaureren, vraag ik me een beetje af, waar we mee bezig zijn. Het is toch niet de bedoeling dat we het nog eens gaan gebruiken, laat het maar afbrokkelen, laat het gras maar groeien, de herinnering zit niet in het bezoek aan de plaats, maar in jou.

Waarom moeten we dit alles in stand houden? Opdat wij niet vergeten? Ook zonder kampen vergeten we niet, en ja we moeten leerlingen vertellen over toen en we moeten de link leggen naar nu. Maar ik ben van mening dat een leerling met de juiste begeleiding, ook zonder tastbaar (authentiek) materiaal, zonder ‘experience’ heel goed kan begrijpen, wat er 70 jaar geleden onder Naziregime gebeurde. Onderschat de leerling niet!

Cindy Rousse