08-12-11

Bergen Belsen - Buchenwald (November 2011 - 2)


Natuurlijk bereid je je voor op een excursie naar twee concentratiekampen.

Vooraf maakt elk groepje een presentatie over wat we mogelijk gaan zien en horen. Daarnaast bedenk je praktisch wat je allemaal mee moet nemen.

Maar ben je dan voorbereid?

Ik niet. De ervaringen die je opdoet, kun je nauwelijks van te voren inschatten en dus ook niet voorbereiden.

Bergen Belsen

Bergen Belsen is volledig ingericht als grote gedenkplaats. Rondlopend op het terrein was gedenken eigenlijk het enige wat ik wilde. Stilstaan bij wat er op deze plek allemaal was gebeurd. Het programma zat zo vol dat er bijna geen ruimte voor is. Van het ontvangst, reisden we door naar het oude spoor, dat nog steeds in gebruik is. Daarna direct door naar de Russische begraafplaats. Van daar uit terug naar het voormalig concentratiekamp, waar we eerst een presentatie krijgen over de ontwikkeling van het kampterrein. Het middagprogramma bestaat uit een gedeeltelijke rondwandeling over het kampterrein en een bezoek aan de tentoonstellingen in het museum.

Alle indrukken die worden opgedaan moeten een plaatsje krijgen. Maar hoe doe je dat in een vol programma. ’s Avonds na het eten is er ruimte voor ontspanning. En dan merk ik opnieuw dat ik niet goed ben voorbereid. Waar menigeen een beetje alcohol nuttigt om even los te zijn van zijn emoties, komen ze bij mij even hard naar binnen. Ik heb een kamer alleen wat niet bijdraagt aan het unheimische gevoel waar ik mee rondloop.

De volgende dag mogen we in kleine groepjes kiezen uit vier opdrachten. Ons groepje maakt een herdenkingsfilmpje van Bergen Belsen. Tijdens de presentatie van de verschillende opdrachten ben ik erg onder de indruk van ons filmpje. Stilstaan komt in de buurt.

Buchenwald

Buchenwald is wellicht nog indrukwekkender. Bij binnenkomst in het hostel, overvallen de vele afschuwelijke foto’s in de gangen mij. Wij kunnen er niet onderuit, dat hier een beladen verleden is geweest. Na aankomst hebben we krap een half uur om de spullen op onze kamer te zetten en ons bed op te maken. Het programma begint met een korte introductie van de gids voor de komende twee dagen en het bekijken van foto’s. Nadat iedereen een keuze heeft gemaakt, krijgen we meer over de achtergrond van de foto’s te horen. Na een lange bustocht valt dat niet mee. Aansluitend in het programma is het eten, dat oprecht prima was. Nog kauwend op ons laatste stukje moeten we ons al weer haasten om met de bus richting Weimar te kunnen.

Wij hebben een gezellige avond, waar ik in het zelfde tempo als de rest tien spa rood achter over sla. De rest dronk overigens iets anders. Je kunt wel nagaan hoe gezellig het was. En opeens is het genoeg. Ik ben er klaar mee. Nog een kopje thee en mijn bed in. Maar als je dan in het donker stil ligt te luisteren naar geluiden van anderen, komt het unheimische gevoel direct weer de kop opsteken. Niet verdoofd, maar in alle helderheid merk ik dat ik andere keuzes maak. Ik doe niet mee met de rest. Klopt dat wel, hoor ik hier wel?

Zouden alle gevangenen in de concentratiekampen zich dit ook niet hebben afgevraagd. Waarom ben ik hier? Hoe zo ben ik anders? Wie bepaalt het dat ik anders ben dan een ander? Door de keuzes die zij gemaakt hebben in het leven, werden ze opeens als anders beschouwd. Ik zou me zeker niet willen identificeren met de gevangenen in de concentratiekampen. Het is het besef dat hier zoveel mensen gestorven, vermoord zijn om het feit dat iemand vond dat ze anders waren. Het besef dat ik mijn eigen keuzes mag maken, anders dan de rest, zonder daar voor verantwoording te hoeven afleggen, komt binnen. Ik hoor er bij.

Het is een geschenk om met deze groep een week op pad te zijn en te zien dat iedereen mag zijn wie hij is. De bizarre werkelijkheid in deze twee concentratiekampen met elkaar te ervaren en te delen en te weten dat het zoveel jaren geleden zo anders was. Natuurlijk zijn er veel meer indrukken van over reis te melden. Maar…. het moment van stilte is aangebroken.

Marlou Bakker