23-12-11

Bergen Belsen - Buchenwald, december 2011 (2)


Excursie Bergen-Belsen en Buchenwald

Zondag 12.45 uur
Sommigen dragen koffers met de grootte van mijn handtas, anderen hebben hun uitrusting meer diva-achtige proporties meegegeven. We wachten nog op de laatste mensen, voordat we via de A1 richting Hannover kunnen karren. Zodra we compleet zijn, neemt iedereen zijn stellingen in de bus in. We’re off.

De busreis valt qua lengte reuze mee. Iedereen vermaakt zich prima met een pokermarathon en een potje Kniffel (Yatzee voor degene die niet thuis zijn in de Duitse gezelschapsspellen). Rond 18.00 uur arriveren we bij Hotel Tryp in Celle.

± 21.00 uur
Om de week goed in te luiden nemen we met een man of twaalf taxi’s naar het centrum. We verblijven de hele avond in café Rio’s. Van buiten mag het eruit zien als een verlept bordeel, het blijkt een heel gemütliche kroeg en tevens onze hangplek voor de komende drie dagen. Extra attractie: het fantastische, knalroze damestoilet.

Met maar drie vrouwen in de groep hangt er een nogal mannelijke energie. Nou zijn mannen onder elkaar per definitie al hilarisch, maar gooi er een Duits biertje in en je hebt de hele avond gratis entertainment. Ik heb mezelf serieus voorgehouden om het te laten bij een wijntje hier en daar. Dat blijkt met al die kerels een onmogelijke opgave: elke dag staat er een halve liter bier voor m’n snufferd. Erg charmant ook.

Maar we zijn natuurlijk niet op een GoGo zuipvakantie, dus iedereen duikt braaf op tijd z’n mandje in. De kamers zijn prima, al mogen de Duitse hotelkussens met een raket naar de maan. Ook zit het lichtknopje aan het hoofdeinde van het bed, waardoor ik die nacht zo’n drie keer met m’n hoofd het licht aandoe en me elke keer het lazarus schrik. Voor de rest: prima geslapen.

Maandag 09.00 uur
De wekker gaat vanochtend akelig vroeg, maar iedereen zit gelukkig fris en fruitig aan het ontbijt, waarover ook geen klachten. Dan stappen we met z’n allen weer de bus in, op weg naar het voormalig kampterrein van Bergen-Belsen.

De introductie met de gids (Felix) is binnen, zodat we rustig kunnen opstarten en wennen aan de omgeving. We krijgen van hem een algemene indruk van het kamp en ook wat beeldmateriaal te zien. In z’n beste Engels, waar hij zelf heel onzeker over is – maar dat ik niet slechter vind dan het Engels van sommige anderen – geeft hij de feiten weer.

Bergen-Belsen is oorspronkelijk opgericht als oefenterrein voor de Wehrmacht. Toen de Tweede Wereldoorlog begon, werden er Sovjet-krijgsgevangenen ondergebracht in de barakken die er toen al stonden. Die bleken echter al snel onvoldoende, vanwege de steeds grotere aantallen gevangenen. In 1943 kwam de SS in beeld, die het terrein omtoverde tot een concentratiekamp. Vanaf de oprichting van het krijgsgevangenenkamp in 1941 tot de bevrijding op 15 april 1945 hebben er ongeveer 120.000 mensen gevangen gezeten. Daarvan zijn er zo’n 70.000 omgekomen.

± 12.00 uur
Na deze voorbereidende woorden is het tijd om het kamp met eigen ogen te zien. Het is moeilijk om zelf een voorstelling te maken van hoe het vroeger geweest moest zijn. Op wat fundamenten na is er weinig meer van over. Ook staan er bomen waar die er vroeger niet of nauwelijks waren.
Het enige waar je je in kunt inleven zijn de weersomstandigheden. Ik mag dan een wanstaltig paar Timberlands aan hebben die ik ergens achter uit mijn kast gegrist heb – ik heb wel droge voeten en ik ben warm ingepakt. Dat konden de mensen hier vroeger niet zeggen. Het motto van vandaag is daarom ook: ‘we mogen niet klagen’.

We beginnen de tour bij het oude station waar de mensen vroeger aankwamen na een treinreis van soms wel een paar dagen. Er staat daar een oude goederenwagon die soort van authentiek is, maar net niet helemaal. Je kan je in elk geval een beeld vormen van de omstandigheden tijdens zo’n treinreis.

Vervolgens gaan we naar waar zich vroeger de ingang bevond en wandelen we door naar de monumenten voor de Russische krijgsgevangen, de restanten van de desinfectieruimte, het SS-zwembad, de latrines en de fundamenten van een barak.

Persoonlijk vind ik de uitgestrektheid het indrukwekkendst. Daar ben je je pas van bewust als je langs de vele massagraven loopt, waar ergens ook Anne en Margot Frank moeten liggen. Na toch wel anderhalf tot twee uur gelopen te hebben, sluiten we de dag af in het documentatiecentrum. Het is al donker als we de bus terug naar het hotel nemen.

± 18.30 uur
Na een lange dag hebben we allemaal behoorlijk hongaaah. Daarom schuiven we met z’n allen aan om een hapje te eten, bikken, schransen, vreten en dingen waarvan we niet weten wat ze zijn naar binnen te schuiven. Lekkaaah.

Na het eten gaat iedereen z’n eigen weg. Sommigen bezorgen café Rio’s de nodige omzet, anderen verkiezen de hotellobby. Daarna duikt iedereen – iets later dan gister, maar toch nog redelijk op tijd – z’n bed in.

Dinsdag 09.00 uur

Dag twee in Bergen-Belsen. We blijven vandaag voornamelijk binnen, wat niemand erg vindt vanwege het Nederlandse weer. Sommigen van ons zijn duidelijk nog niet helemaal wakker en hebben bij wat stille filmfragmenten moeite om de oogjes open te houden.

We hebben in de middag tijd om aan een presentatie te werken en op eigen houtje het museum te bezoeken. Het is een mooi, groot gebouw waar je even de tijd voor moet nemen, maar dan heb je ook wat. ’s Middags presenteert elk groepje een eigen lesplan voor een bepaald onderdeel van het kamp.

± 21.00 uur
Het is de laatste avond in Celle en daar moet op gedronken worden. Het wordt een latertje. We vermaken ons tot een uur of twee, drie met poker en tafelvoetbal met twee bloedserieuze Duitsers. De uitslagen worden groter naarmate het reactievermogen minder wordt. Cheers. Sommigen houden nog een afterparty in het hotel, maar ik vind het met nog drie uur slaap in het vooruitzicht wel mooi geweest.


Woensdag 09.00 uur

Nadat de wekker op een onchristelijk tijdstip is gegaan, sleep ik m’n hutkoffer naar de lift. In de bus kunnen we allemaal wat gemiste uurtjes slaap inhalen. Dat kan, maar vrijwel niemand doet het. Ik wel, ik ben geen ochtendmens. Na een korte stop in het winkelcentrum komen we rond 16.15 uur aan in Buchenwald. We weten niet goed wat we moeten verwachten van de voormalige SS-kazerne waar we de komende drie nachten zullen verblijven.
Het is merkbaar dat de eerste avond nog wat onwennig is. Niemand durft zich al te luidruchtig te gedragen en de ‘foute’ grappen blijven nog even achterwege. In Celle konden we wat makkelijker afstand nemen, omdat het hotel zich ruim buiten de hekken van het kamp bevond. Uit het oog, uit het hart, zeg maar. De omgeving speelt duidelijk een grote rol in je belevingswereld.

Na het eten neemt onze nieuwe gids (Daniël) ons nog even mee naar buiten voor een beknopte rondleiding. Het is echter pikkedonker en we zien geen hand voor ogen. Ik krijg niets mee van wat Daniël zegt en doe vooral mijn best om niet op m’n plaat te gaan. Dan staan we ineens vlak voor de ingang van het kamp. We blijven staan voor het hek met het bekende opschrift ‘jedem das seine’. Ondanks de kou en de vermoeidheid maakt dat toch wel indruk, vooral omdat we het door donker niet hebben zien aankomen.

± 20.00 uur
’s Avonds zijn de meesten al wat meer gewend aan de nieuwe omstandigheden. Damian heeft het briljante idee gehad om in het winkelcentrum twee seizoenen van ‘The Big Bang Theory’ te kopen. De komende vier uur zijn we daarom niet meer van de bank af te slaan, tenzij er een nieuwe flesje bier op tafel gezet moet worden.

Donderdag 09.00 uur
Het is weer tijd voor de nodige lichaamsbeweging. In tegenstelling tot de vorige dagen is het lekker weer – beetje koud, maar met een zonnetje – en in een rustig tempo wandelen we door het bos heuvel op, heuvel af. Zo komen we langs de plek waar vroeger het huis van de kampcommandant stond en lopen we door naar de steengroeve. Vanaf daar heb je een heel mooi panorama-uitzicht en ik voel me gelijk schuldig omdat dat het eerste is waar ik aan denk.

De eerste plek waarbij ik me echt een beetje ongemakkelijk voel is het crematorium. Ik heb niet de behoefte om daar heel lang te blijven hangen en dat doe ik dus ook niet. Ook de paardenstal die tevens als executieplaats gebruikt werd, is bizar om te zien, evenals de restanten van de dierentuin.

Tussen de buitenactiviteiten door krijgen we van een stagiaire binnen nog een goedbedoelde lezing over muziek- en kunstuitingen door kampgevangen. Schat van een meid, maar ik geloof niet dat er bij iemand ook maar een woord doordringt.

Na een laatste stop in het kunstmuseum is het tijd om in groepjes aan de tweede presentatie te werken. Wij verdiepen ons in de vrouw van de kampcommandant: Ilse Koch. Of zoals Roezbeh haar noemt: een halfdooie zeekoe.

± 21.00 uur
We hebben pas dertig afleveringen gezien van ‘The Big Bang Theory’, dus er kunnen er nog wel een paar bij. We sluiten af met The Hangover 2 en houden het dan voor gezien. Morgen weer een dag.

Vrijdag 09.00 uur
Ongeveer twee kilometer buiten de bebouwde kom begint de Bloedstraat, aangelegd door de gevangenen. Drie kilometer verder bevindt zich het Mahnmal met de enorme klokkentoren en de beeldengroep die het verzet in Buchenwald uitbeeldt. (Bron: http://www.go2war2.nl/artikel/948/3)

We rijden er met de bus naartoe. Gelukkig is het lekker weer (als je een cactus bent die al dertig jaar geen waterdruppel, laat staan sneeuw, heeft gezien). Het regent pijpenstelen en er staat een soort van poolwind. Ik moet eerlijk bekennen dat deze ochtend een beetje aan me voorbij gaat. Ik vind het allemaal reuze interessant, maar de vermoeidheid van de week begint erin te hakken en het enige wat ik denk als ik door de snijdende kou loop, is: ‘’zit m’n haar goed?’’. Dat kan toch niet goed zijn.

Gelukkig is het buitenprogramma vandaag beperkt en kunnen we onze toevlucht even in het museum zoeken. Dit geeft aandacht aan het Sovjet-Russische kamp. Bij een Duitstalige reportage tune ik even uit. Daarna lopen we terug naar onze kamers om even een uurtje te gaan liggen en de presentaties af te maken. Als die geweest zijn, sluiten we het programma af.

± 16.30 uur
We kunnen op eigen gelegenheid wat gaan eten in het centrum van Weimar. Ik breng de avond door in een bloedhete pizzeria. Daarna lopen we terug naar het Atrium om twintig minuten te ontspannen in een massagestoel. Jeroen niet – die loopt terug naar de pizzeria: tas vergeten.

Eenmaal terug op honk wordt de dvd-speler weer aangezet. Geen Big Bang Theory, maar een erotische film die Jeffrey (wie anders) heeft opgeduikeld. Zo erotisch is ie naar verluidt overigens niet. Ik zou het niet weten, ik ben keurig aan het ezelen op de kamer van papa Bert.


Zaterdag 09.00 uur

In de bus kijken we naar – hoe kan het ook anders – Big Bang Theory en een nogal gewelddadige film met Bruce Willis. Alles met goedkeuring van buschauffeur Mees. Had ik al gezegd dat we de hele week een buschauffeur hebben met niet alleen een bijzondere kijk op zijn medeweggebruikers, maar ook – in samenwerking met mijn kamergenootje Roezbeh – met de neiging om elke uitgesproken zin te plaatsen in een seksueel getinte context? Bij deze. Hij is in de groep in elk geval helemaal ingeburgerd.

16.21 uur
Aankomsttijd op de Uithof. Aan het afscheid zou je kunnen afleiden dat we elkaar hierna nooit meer zien, maar we hebben dinsdag gewoon weer les. Iedereen is moe maar voldaan en Wim volgens mij echt helemaal gebroken. We hebben straks in ieder geval twee weken de tijd om bij te komen.

Hier nog een beknopt overzicht van enkele veel gebruikte termen:
• Hallooooooooooooo
• Fantástisch!
• Als Katja Schuurman: wat een toéstand
• Lekkaah

Iedereen: tot volgend jaar!

Marlinde Venema

www.cafe-rios.de/