19-11-11

Nazi concentratiekampen (5), november 2011


Presentaties en concentratiekampen

Regelmatig heb ik de beelden van de concentratiekampen op televisie gezien. Toch kan ik er maar niet aan wennen. Telkens weer brengt het een schokeffect bij mij teweeg als ik naar de beelden zit te kijken. Het onbeschrijfelijke leed van de mensen, het gezeul met lijken, lijken en nog eens lijken, je wordt er onpasselijk van. Vorige week hebben we allemaal kennis kunnen maken hoe wij als mens maar ook als groep totaal kunnen ontaarden en alle menselijkheid kunnen verliezen. Ik ben die bijeenkomst een stuk wijzer geworden en kan iets beter begrijpen dat een mens tot alles toe in staat is. Hoe komt het dan toch dat je telkens weer die ene vraag blijft stellen?, Hoe is dit alles toch mogelijk geweest? Je zou het bijna uitschreeuwen uit onmacht.

Als voorbereiding op de reis naar Duitsland gaf elk groepje een presentatie. De kampen Bergen-Belsen en Buchenwald stonden centraal. Van Bergen-Belsen viel mij op de enorme uitgestrektheid van het terrein en het feit dat het kamp vlakbij de bakermat lag van het antisemitisme. In de conservatieve plaats Celle begon men al aan het begin van de jaren twintig van de vorige eeuw met het isoleren van Joden, ver voor Hitler dus aan de macht kwam! Klaarblijkelijk zag Hitler later in de Joden ook de grote zondebok.

Maar de oorsprong lag dus gewoon bij het Duitse volk zelf. Het is nooit helemaal duidelijk geworden wat zijn drijfveren zijn geweest om de Joden het leven zuur te maken. Misschien hadden ze naar zijn zin te veel invloed in de samenleving. Zelf denk ik dat een minderwaardigheidscomplex ook een oorzaak kan zijn geweest, omdat de Joden veel invloed hadden, op verschillende fronten succesvol waren in de maatschappij en een rijke geschiedenis hadden én hebben. Aangevuld met het verlies van de Eerste Wereldoorlog zou een minderwaardigheidscomplex misschien wel een alibi kunnen zijn geweest voor Hitlers ideeën.

Ook het kamp Buchenwald kwam aan de orde, het enige kamp waarbij de naam niet gelieerd is aan een plaats in de buurt. Ondanks de ernst van het onderwerp moest ik wel gniffelen om de absurde onderscheidingen die de gevangenen op hun kleding moesten dragen. Zo was bijvoorbeeld een joodse homoseksueel (dus dubbel fout…) herkenbaar aan zijn zwart roze driehoek op zijn kleding. Je moet er maar op komen. Soms schiet je gewoon in de lach vanwege de absurde regels en methodes van de nazi’s.

Aan de genocide ging een koele en kille berekening vooraf. De nazi’s wilden op de meest efficiënte en schone manier de Joden uit de weg ruimen. Alles moest dus gestroomlijnd verlopen. Er werd dus driftig nagedacht over een goede methode. Uiteindelijk werden in de grote steden de Joden samengedreven in getto’s en afgesloten volkswijken. Van hieruit gingen de Joden rechtstreeks naar de concentratiekampen of doorvoerkampen om uiteindelijk in de werk- of vernietigingskampen terecht te komen. Door uitputting of vergassing werden de Joden uitgemoord en daarna verbrandt.

Kijkend naar de aandoenlijke familiefoto’s van de familie Koch kun je je nauwelijks voorstellen dat zij verantwoordelijk zijn geweest voor zoveel leed. Zouden zij bij het toestoppen van hun kinderen voor het slapen gaan niet héél eventjes, diep in hun hart, spijt hebben gehad? Ik hoop het zo…….

Bert Hofman