21-10-11

Goed - Fout, 21 oktober 2011


Ik ben dapper, jij bent laf. Ik heb gelijk, jij hebt ongelijk. Ik ben goed en jij bent fout. Het is verleidelijk om dingen in zwart-wit te zien. Je kan op die manier de schuld gemakkelijk bij een ander neerleggen of jezelf in een slachtofferpositie manoeuvreren. Je zou het zelfs heel schematisch kunnen weergeven. Bijvoorbeeld:

Goed - Fout

Nederland - de Duitsers!
het verzet - NSB!
Joden - de Jappen!
Amerikanen - moffenhoeren!
.

Op Wikipedia wordt er zelfs een hele pagina aan het goed en fout-gedachtengoed gewijd (http://nl.wikipedia.org/wiki/Goed_en_fout_in_de_Tweede_Wereldoorlog).

In een Amerikaans tv-programma werd er een keer aan mensen op straat gevraagd welke landen zij beschouwen als ‘evil countries’, waarop een man antwoordde: ‘’Germany is definitly one of them’’. Ook in Nederland noemen we de Duitsers nog wel eens ‘moffen’ (meestal bij een voetbalwedstrijd’) en is ‘’wij hebben nog een fiets tegoed’’ een vaak gedane uitspraak. Om de zaken kracht bij te zetten: de ‘Duitsland-pagina’ op Facebook heeft maar 367 ‘likes’.

De meeste dingen zijn echter zwart of wit, maar grijs (of groen of blauw of geelachtig). Niet alle Duitsers waren ‘fout’. Als dat wel zo was had Hitler niet de moeite hoeven nemen om duizenden politieke tegenstanders op te sluiten of op een andere manier ‘weg te werken’. Ook niet alle Nederlanders waren ‘goed’. Nederlandse politieagenten, tramchauffeurs, gemeentelijke ambtenaren hebben het grootste aandeel gehad bij het opsporen, arresteren en deporteren van Nederlandse joden.

En in die categorie moet ook weer de nuance worden gezocht (‘’wir haben das nicht gewüst’’, ‘’I was just following orders’’). Als je getrouwd bent met een foute Nederlander, ben je dan zelf ook fout? Of als het je vader is? Of als je op het werk een kop koffie met diegene drinkt? Zelfs al in de oorlog werd elke schijn van Duitse sympathie vermeden. NSB’ers werden of uitgescholden of doodgezwegen. Dat werd na de oorlog ook vaak gedaan. Maar hoe lang mag je iemand bestraffen voor zijn daden, ideeën of sympathieën? Hoeveel generaties na de oorlog mogen erop worden aangekeken?

De grens van goed en fout is een hele vage. In een aflevering van ‘In Europa’ ging het over rechtvaardigheid en het recht op wraak. Zo hebben de Sovjets in ’44-’45 veel mensen steden en dorpen bevrijd, maar onderweg naar Berlijn ook duizenden vrouwen verkracht en vermoord. Ook worden de geallieerde bombardementen op de Duitse steden door veel mensen gezien als oorlogsmisdaden. Hoeveel foute mensen mag je doodmaken voor de ‘goede zaak’? Wanneer ben je nog goed en wanneer ben je fout? Of zoals de Duitse schrijver Jörg Friedrich het zegt: ‘’als er niemand meer is en ik als enige rechtvaardige ben overgebleven, dan ben ik God’’.

Marlinde Venema