13-10-11

De Hollandsche Schouwburg, oktober 2011 (3)


Langs sommige plekken loop je zo vaak dat ze je niet eens meer opvallen, zonder dat je er een keer bij hebt stilgestaan – letterlijk en figuurlijk. Dat kunnen monumenten zijn, of een museum. Hoeveel Amsterdammers staan elke Koninginnedag op het Museumplein zonder ooit in het Van Gogh- of Rijksmuseum te zijn geweest? Dit gaat voor mij op voor een aantal historische plekken.

Bij de Plantagebuurt denk ik vooral aan Artis. Op de één of andere reden schieten Het Joods Historisch Museum, de synagogen en de Hollandsche Schouwburg me niet meteen te binnen. Maar ja, iedereen weet wat een dierentuin is, dat spreekt voor zich. Je hoeft je niet in bavianen te verdiepen. Voor DHS moet je iets meer moeite doen.

Bij deze wat verdieping: in 1892 werd de Hollandse Schouwburg in gebruik genomen. Omdat het theater vlakbij de Amsterdamse Jodenbuurt was gelegen, kwamen er veel joodse mensen op de voorstellingen af. So far, so good. In de jaren 1942-1943 werd DHS echter, (ironisch genoeg) door de nazi’s gebruikt als verzamelplaats voor joodse mensen die gedeporteerd dienden te worden.

Omdat de schouwburg zo’n belangrijke plek is voor de joodse gemeenschap, heeft DHS ervoor gekozen om het ‘verhaal’ van de schouwburg te vertellen vanuit het perspectief van de slachtoffers, al wordt ons er regelmatig op gewezen dat we eigenlijk niet alleen over de joden als slachtoffers mogen spreken. Daarom zijn er in de tuin waar vroeger het podium stond een aantal grote bomen geplant die de onverzetbaarheid en voortbestaan van de joodse gemeenschap symboliseert.

Binnen is er een herdenkingshoekje ingericht met twaalf plaquettes waarin alle familienamen (6.700) gegraveerd staan van de uit Nederland gedeporteerde joden. Op de grond brandt een vlam die de vermoorde joden niet moet doen vergeten.

De tentoonstelling is meer van hetzelfde. Er zijn veel foto’s van mensen waarvan ik geen idee heb wie het zijn, en er zijn voorwerpen waarvan ik niet goed weet wat ik ermee moet. Tot nu toe zie ik elke week weer dezelfde foto van Anne Frank. Ik begrijp wel wat DHS met de tentoonstelling heeft beoogd door de focus te leggen op het menselijke perspectief in plaats van de droge feiten te presenteren, maar ik ben er helaas niet veel wijzer van geworden. Ik denk dat dit soort historische plekken een manier moeten verzinnen om tentoonstellingen iets meer ‘eigen’ te maken. Al zou ik zo één, twee, drie niet weten hoe.

Al met al heeft het bezoek aan de Hollandsche Schouwburg er wel voor gezorgd dat ik de volgende keer dat ik in Amsterdam ben niet alleen aan Artis denk.

Marlinde Venema