30-09-11

Kamp Westerbork, 27 september 2011 (2)


Dinsdag hebben we het tweede bezoek in een reeks van drie aan een (concentratie)doorgangskamp gebracht. Met de auto rijden we naar het verre Kamp Westerbork in een uithoek van Drenthe. In tegenstelling tot Kamp Amersfoort, dat tot vorige week bij een aantal mensen nog niet zo veel bellen deed rinkelen, luidt bij de naam Westerbork een hele kerkklok.

De meesten weten dat Kamp Westerbork het grootste doorvoerkamp in Nederland was tijdens de Tweede Wereldoorlog. 107.000 gevangenen zijn uit Westerbork weggevoerd naar kampen in Duitsland en Polen. Daarvan keerden er slechts vijfduizend terug naar Nederland. Dat het Drentse kamp oorspronkelijk gebouwd is als vluchtelingenkamp en na de oorlog als interneringsplaats voor vermeende ‘foute Nederlanders’ diende, is misschien minder bekend.

Tijdens de rondleiding vertelt de gids dat er meer (vermeende) NSB’ers zijn omgekomen in het kamp tijdens hun internering na de oorlog dan Joodse gevangene in de oorlog. Ook verrassend – ik wist het in elk geval niet – is dat de gevangenen in het kamp relatief goed behandeld werden. Moord en mishandeling kwamen nauwelijks voor en er was zelfs tijd voor ontspanning in de vorm van theater en sport.

Ook de medische voorzieningen waren goed voor zover dat kon in een concentratiekamp. Er was een ziekenhuis, een polikliniek, een apotheek en een tandheelkundige kliniek. De goede medische kwaliteit werd voornamelijk in stand gehouden door Joodse specialisten.

Het is jammer dat er van het oude kampterrein weinig meer te herkennen is. Er staan geen barakken meer. De plekken waar de barakken hebben gestaan zijn herkenbaar gemaakt door ophoging. Het huis van de kampcommandant staat nog overeind en is tot 2007 zelfs bewoond geweest. Op de appèlplaats staat nu een monument met 102.000 stenen die symbool staan voor de slachtoffers.

Bekend is het Nationaal Monument Westerbork, in de vorm van een doodlopende spoorlijn, waar elk jaar op 4 mei een herdenking wordt gehouden. Dat monument staat op de originele plek waar tijdens de oorlog de oude spoorlijn ook liep – langs de weg richting de ingang van het kamp.

Om de absurditeit van het kamp aan te tonen wordt aan bezoekers van het kamp de anekdote verteld over een jongetje dat Machiel heette. Toen hij geboren werd had Machiel een aantal medische complicaties waardoor hij erg zwak was en ondergewicht had. Zijn moeder was niet in staat om hem borstvoeding te geven en werd daarom door de nazi’s als overbodig beschouwd. Ze werd daarom op transport gesteld.
Machiel bleef echter achter en kreeg in Westerbork de best mogelijke medische hulp. Naast een arts waren er ook twee verpleegsters die zich om het welzijn van het jongetje moesten bekommeren. Machiel kreeg speciale voeding waaraan een druppel van de beste cognac werd toegevoegd. Commandant Gemmeker ging elke dag even kijken hoe het met de baby ging. Dit was voor de nazi’s het bewijs voor de buitenwereld dat de gevangenen van Kamp Westerbork de beste medische behandelingen kregen. Maar toen Machiel zes pond woog en sterk genoeg was, werd het jongetje alsnog op transport gesteld waarna hij alsnog overleed.

Marlinde Venema