22-09-11

22 september 2011, Amersfoort (2)


Kamp Amersfoort

Bam. Kamp Amersfoort komt hard aan. Zeker voor de mensen die nog nooit in een concentratiekamp zijn geweest. Dat geldt ook voor mezelf. Het bezoek aan Polizeiliches Durchgangslager Amersfoort, zoals het kamp officieel heette, is daarom extra indrukwekkend. Althans: wat er van over is.

Van het originele kampterrein is namelijk weinig meer te zien. Na de oorlog is er jarenlang door de overheid geen aandacht besteed aan het behoud van het stukje Nederlands oorlogsverleden: ‘een zwarte bladzijde’ in een cliché samengevat. Met dank aan de inspanningen van Cees Biezeveld, die van tevoren op de Uithof over het kamp komt vertellen, zijn er nog enkele elementen overeind gebleven. Daarvan is de nog overeind staande wachttoren – één van de oorspronkelijke acht – de meest opmerkelijke.

Het meest beruchte deel van Kamp Amersfoort is de zogenoemde ‘rozentuin’. Een kleine strook, omringd door prikkeldraad, waar gevangenen voor straf soms uren achtereen moesten staan, totdat ze van ellende omvielen. Vandaar dat er bij elk monument op het kampterrein, rozen worden neergelegd als eerbetoon.

Er is door gevangen drie jaar lang gewerkt aan de schietbaan, waar oefeningen werd gedaan en fusillades werden uitgevoerd. Zo zijn er in het kamp ook Russen doodgeschoten die uit het oosten naar Nederland werden gehaald om de bevolking te laten zien wat voor untermenschen dat waren.

Er was weinig tot geen toezicht op het kampcommando dat onder leiding stond van de SD en de SS. Daardoor kon de verantwoordelijke commandanten (Johann Friedrich Stöver en Karl Peter Berg) hun gang gaan wat betreft het gevangenenbeleid. Sadisme was aan de orde van de dag. Berucht was ook Joseph Kotälla (‘de beul van Amersfoort’).

Op de terugweg zeggen een paar klasgenoten dat ze de film ‘De bunker’ wel even gaan downloaden (correctie: kopen bij het betere warenhuis). Het waargebeurde verhaal gaat over Gerrit Kleinveld die als gevangene in Kamp Amersfoort wist te ontsnappen uit een bunkercel en ook het kampterrein ontvluchtte. Hij was één van de gelukkigen. In totaal verbleven er meer dan 35.000 mensen in het kamp waarvan er meer dan vierhonderd overleden. Duizenden anderen werden naar vernietigingskampen in Duitsland en Polen gedeporteerd.

Marlinde Venema