14-09-11

13 september 2011, werken met beelden (2)


Ik zit! Dat is het gevoel dat ik heb na een dag als vandaag. Om 05.00 uur vanmorgen ging ons kleine wekkertje van 9 maanden af en dan begint hier de dag. Wassen, eten, aankleden, kinderen wegbrengen, 5 uur lesgeven, dan als een haas naar Utrecht, eten in de auto, minor volgen, in de file terug, kinderen halen, thuiskomen, kinderen naar bed, snel een paar boterhammen naar binnen en dan...is daar dat moment: Ik zit!
(Vanuit mijn tas hoor ik een stapel toetsen naar mij schreeuwen om nagekeken te worden. Deze 50 leerlingen willen hun cijfer weten, maar ze wachten maar even, ik schrijf een blog.)

Een blog over mijn indrukken van vandaag. Want deze slijtageslag van vandaag was weer de moeite waard. In de bijeenkomst van vanmiddag toonde Wim ons een selectie van bewegend beeldmateriaal. Daarbij steeds de vraag stellend: Zou je dit in de klas gebruiken, hoe en waarom of waarom niet? Gebruik je het om de inhoud of om iets te illustreren, maar, en vooral: wat is de morele vraag die je erbij kunt stellen? Want dat is juist zo belangrijk. Feiten en verhalen vertellen, kennis bijbrengen is belangrijk. Maar hoe laat je de leerling beleven? Hoe laat je de leerling zich inleven? En dan zegt een beeld meer dan duizend woorden.

Een foto kan je iets vertellen, maar bewegend beeld zegt nog meer. Over de tweede wereldoorlog bestaat een enorme verzameling aan beeldmateriaal. Films, documentaires, reconstructies, authenhiek materiaal. Ik werd vandaag vooral getroffen door de authentieke beelden die in de documentaires gebruikt worden. Hollywoodproducties, zoals Saving private Ryan doen mij weinig, ik zie hierin wel de historische feiten, maar echt betrokken raak ik niet, hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld Zwartboek.
Ik ben altijd op zoek naar materiaal waar leerlingen zich mee kunnen vereenzelvigen, waarbij ze uitgedaagd worden om zich te verplaatsen in die ander. De serie '13 in de oorlog' was nieuw voor mij vandaag. Al kijkend naar die aflevering kwam bij mij al een verwerkingsles boven. (De echte docent, altijd op zoek naar toepassingen...)Een interessante serie, eens even kijken of die nog te krijgen is.

Maar wat mij persoonlijk het meest raakt zijn die oude fragmentjes van slechte kwaliteit, waarin je een groep mensen ziet met een jodenster op hun jas, de angst op hun gezicht. Geen acteur kan dat overbrengen. De wanhoop in de ogen van de mensen achter het prikkeldraad in de kampen. De verhalen van overlevenden, die maken dat ik me kan inleven. Vooral die beelden van een razzia (ik meen dat het in de documentaire over Anne Frank voorkwam), mensen die opgedreven worden, keurige mensen, handen boven het hoofd en een ster op hun kleren. Die ster, ik kan daar niet over uit, ik vind dat zo vernederend. Al die wetten, al die 'voor joden verboden' bordjes, vallen voor mij in het niet bij het zien van een persoon met een gele Davidsster op zijn of haar kleding. Als ik mij probeer in te leven (En waarschijnlijk komt mijn inlevingsvermogen niet eens in de buurt) dan voel ik mij zo ongewenst en ik snap niet waarom. Je kunt het vergelijken met een briefje dat kinderen bij elkaar op de rug plakken 'ik ben gek,' of 'schop mij, want ik stink', alleen dan vele malen erger. Niets zet zo'n duidelijk stempel op hun ongewenstheid als die ster. Het is het symbool van buitensluiting door de gemeenschap, door die ster wordt je gemeden.

Wim vroeg aan het eind van de bijeenkomst of er nieuwe dingen voor mij bij zaten. Mijn antwoord luidde dat ik niet zozeer iets nieuws had gezien, maar dat de zaken anders werden belicht. Vandaag werd ik er nogmaals bij bepaald dat historische beleving of historische inleving, zo je wilt, voor leerlingen van onschatbare waarde is en dat beeldmateriaal daarbij een zeer goede methode kan zijn.

Cindy Rousse