08-12-10

8 december 2010 - Andere Achterhuizen en Brievenproject (1)


Andere Achterhuizen een project dat de verhalen van Joodse onderduikers vertelt.
De wijze waarop dit is gedaan verdiend een compliment. Het is creatief en het brengt duidelijk naar buiten wie de onderduikers waren, waar ze zaten en wat ze hebben meegemaakt. De site www.andereachterhuizen.nl bestaat uit een kaart van Nederland waarop met een stip wordt aangegeven waar een verhaal zich afgespeeld.
Via de stippen kom je bij het verhaal van een onderduiker. De adressen en de route van de onderduiker wordt zichtbaar. Een filmpje met animaties kan worden opgestart en ook een samenvatting van het verhaal kan zichtbaar worden gemaakt. Visueel sterk en zeer toegankelijk. Daarom is deze site erg geschikt om in het onderwijs te gebruiken. Leerlingen kunnen op deze site makkelijk hun weg vinden, je kunt er klassikaal makkelijk mee overweg en je kunt er opdrachten aan koppelen. Uitermate nuttig.

De verhalen die we vandaag hebben gehoord gingen over Joodse onderduikers die het hebben overleefd. In de oorlog waren ze kinderen, de meest afhankelijke groep in de samenleving. Het is erg om te merken wat er allemaal met hen is gebeurt en wat zij hierbij voelden en nog steeds voelen. De ervaringen in de oorlog brandmerken je, dat is heel duidelijk geworden. Je ziet hoe de relatie tussen ouder en kind schade oploopt. Kinderen die op zeer jonge leeftijd hun identiteit moeten laten verdwijnen en moeten zeggen dat ze iemand anders zijn.

In de Hollandse schouwburg werd aan ouders gevraagd of ze hun kind wilden achterlaten. Via de crèche zouden de baby’s in veiligheid kunnen worden gebracht. Wat een keus. Ik word alleen al licht in m’n hoofd als ik eraan denk ooit zo’n keuze te moeten maken. De afweging is wordt verder moeilijk gemaakt omdat je ouders wisten waar ze aan toe waren. Ga je naar een werkkamp of is er sprake van echte levensbedreiging. Dat was wat moeilijk te zeggen. Daarnaast speelt mogelijk de gedachte dat je eigenlijk niet kunt geloven dat je misschien wel vermoord zou kunnen worden. Dus je hebt hoop, je bent nog gezond, dus het kind gaat mee.

De onderduikers zaten in een lastig pakket, zo bleek. Ze waren zeer afhankelijk van hun omgeving. Verraad was natuurlijk mogelijk, maar dat niet alleen. Je was ook nog afhankelijk van degene die je onder je hoede nam. Er zijn heldenverhalen, zoals dat van een boerengezin dat de lippen stijf op elkaar hielden. Er zijn ook minder mooie verhalen. Kinderen zijn ook in dit geval vaak de dupe. Een meisje dat na elke wasbeurt bont en blauw is geslagen. Je vraagt je af wat er aan de hand is. Je neemt dat kind als onderduiker in huis, wat ernstig gevaar oplevert voor jezelf. Waarom sla je het kind dan? Het bleek nog wel eens dat de dominee of pastoor bij gemeenteleden aan de deur stonden. Zijn verzoek om iemand in huis te nemen kon je niet zomaar afslaan. Niet iedereen was dan gelukkig met de komst van een Jood, met alle gevolgen van dien.

Hilbert Flokstra