04-11-10

2 november 2010 - Nazi concentration camps (1)


Nazi concentration camps. Dat is de titel van de documentaire die we voorgeschoteld kregen op school dinsdag. Na de nodige tijd bezig te zijn geweest met het onderwerp, had ik wel het idee dat we veel wisten. Dat we het iets beter begrepen dan de ongeïnteresseerde basisscholieren die in musea rondlopen omdat het moest van school. De verhalen kenden we al. De moorden, de martelingen, het weinige eten, de overbevolking in de kampen. Om het te zien, is echter een ander verhaal.

Ik betrapte me er bij de eerste drie minuten film op, dat ik het geduld niet had om te wachten totdat de filmbeelden echt begonnen. Eerst krijg je namelijk een scherm met tekst te zien, een verklaring van een van de mensen die mee heeft gewerkt aan het project. Vervolgens verklaart iemand dat de beelden authentiek zijn, en dán begint te documentaire pas. ‘Pas’.

De lijken in de film waren ontelbaar. De botten die duidelijk zichtbaar waren bij alle overlevenden, geven de kijkers van de documentaire inzicht in hoe zwaar ze het hebben gehad. Dan wordt duidelijk dat de hel waar de mensen doorheen zijn gegaan, nog niet afgelopen is. Sommige gevangenen zijn namelijk zo verzwakt dat ze na de bevrijding alsnog overlijden.

Mannen die zichzelf niet meer kunnen wassen, een kruis dat is uitgescheurd door de Duitsers, de verschillende marteltuigen die worden gedemonstreerd, de lijken die respectloos op wagentjes worden gegooid… Het is allemaal al heftig om op deze documentaire te zien, laat staan dat je het in het echt mee hebt gemaakt.

Wanneer er beelden worden getoond van een bulldozer die lijken verplaatst omdat het er teveel zijn om het zonder machines ‘op te ruimen’, begin ik het echt moeilijk te vinden om elk lijk als een individu te zien in plaats van een ‘hoop’. Daar schrok ik wel van. Voor de documentaire hebben we gepraat over het ontstaan van concentratiekampen, en toen werd ook verteld dat het doden van mensen makkelijker werd gemaakt door machines, omdat je het dan niet zelf hoefde te doen en de mensen makkelijker als ‘massa’ kon zien in plaats van individu. Dáár gaat het mis. Als mensen niet meer doorhebben dat ze met andere mensen te maken hebben.

Het is moeilijk om de slachtoffers van de oorlog niet als massa te zien, maar als individuen met een verhaal. Ik ben er achter gekomen dat dat voor mij ook moeilijk is, hoe graag ik het ook anders wil zien. De documentaire liet onder andere de kampen in Leipzig, Breendonck, Nordhausen, Hannover, Arnstadt, Mauthausen, Buchenwald, Dachau en Belsen zien. In ieder kamp zijn honderden, dan niet duizenden mensen op brute wijze vermoord. Ik denk niet dat ik het ooit volledig kan bevatten. 55 miljoen is dan ineens een heel onwerkelijk getal. Vijfenvijftig miljoen keer één. Ik kan het me niet voorstellen. Jij wel?

Daphne Blokhuis