13-10-10

Gevangen in het systeem - Hollandse Schouwburg (1)


Drie jongens staan nogal gemeen op de foto die wordt afgebeeld in de Hollandsche Schouwburg te Amsterdam. In gewone kleding staan ze met boze gezichten voor zich uit te staren. De een heeft een bijl, de andere twee staan met stokken op de foto. Wie zijn deze jongens?

Joden. Joodse jongens die zich wilden verzetten tegen de pesterijen van Nazi-aanhangers. Omdat ze voor zichzelf opkwamen, werden ze een rare manier bestraft. Ze moesten geposeerd als beulen op de foto. Kijk maar, Joden zijn geen mensen. Ze zijn beulen. Slecht, gemeen, gevaarlijk. Dat zegt die foto. Door dit kleine voorbeeld word mij iets nog duidelijker: het was een systeem.

Hoe verderfelijk goed dat systeem werkte, blijkt uit het verhaal van drie andere Joodse jongens.
De Schouwburg werd gebruikt als plek waar Joden moesten verzamelen voordat ze op transport werden gezet. In de begintijd van de Schouwburg met die functie, was er nog vrij weinig bewaking. Mensen mochten dan ook naar de achtertuin lopen en daar even verblijven. Die achtertuin werd afgeschermd door een schutting.

Op die schutting zaten een keer drie Joodse jongens. Ze wiebelden een beetje heen en weer en voordat ze het wisten viel de hele schutting om. Na veel gelach renden de drie jongens weg. Dat krijg je, zulke vluchtpogingen, zonder bewaking. Na een tijdje kwamen de jongens echter terug, met een augurk.

‘Een augurk? Waarom een augurk?’, dacht ik toen. Totdat ik besefte dat je als Jood in die tijd nergens heen kon. Ze konden misschien een tijdje rondlopen zonder dat ze van de straten werden geveegd door de politie, maar waar moesten ze heen? Je moest de goede mensen kennen om te kunnen onderduiken, hun huizen waren bezet door andere gezinnen, ze hadden geen spullen meer...

Ik vroeg me altijd al af waarom er niet veel meer Joden probeerden te ontsnappen tijdens te Tweede Wereldoorlog. Ik snapte dat dat deels kwam omdat er anderen zwaarder gestraft werden als jij wegging, en dat het vaak bijna onmogelijk was. Maar dat je, zelfs zonder bewaking, gewoon geen betere plek had om heen te gaan, valt me zwaar. Toen we bij de Hollandsche Schouwburg een briefje om een bloem heen mochten doen en die bij het monument mochten ophangen, schreef ik dan ook het volgende.

“In vrijheid toch zo gevangen...
dat verdient meer
dan twee minuten stilte per jaar.”

Daphne Blokhuis