15-09-10

Één beeld zegt meer dan duizend woorden (1)


Voor mij, als leek in het onderwijs, was vandaag nogal lang en veel. Want, hoe moet je naar een film kijken als je wilt beoordelen of hij voor ‘leerlingen’ geschikt is, als je helemaal geen leerlingen hebt. ‘Wie zouden die leerlingen zijn? Hoe oud zouden ze zijn en welk niveau zouden ze hebben?’ Die vraag heb ik me meerdere malen gesteld. Tot ik ontdekte dat die vraag eigenlijk helemaal niet zo raar is. Die vraag moet ik mezelf, als journalist, ook elke dag stellen. ‘Hoe ga ik dit omschrijven zodat mijn doelgroep het ook wil lezen?’ en ‘Vindt mijn doelgroep dit wel leuk, of hoe kan ik ervoor zorgen dat ze mijn stukje wel met plezier gaan lezen?’
Toen ik dat eindelijk doorhad kon ik op een andere manier kijken. Best verfrissend eigenlijk.

Acht films en documentaires in zes uur tijd. Daar krijg je best wel een houten achterwerk van. Toch werd ik elke keer weer verrast. Elke film opnieuw gingen de haren op mijn armen overeind staan. Zo veel leed kan een mens niet doorstaan. Maar in elke film bleek dat er toch nog een schepje bovenop kon.

We begonnen met Een boek vol dromen. Een jongen van dertien leest het Dagboek van Anne Frank. Tegelijkertijd leest Anne zelf uit haar dagboek voor. Je ziet haar in het Achterhuis rondlopen. Ondertussen loopt de jongen door Amsterdam. Daar ziet hij ook discriminatie en voelt hij zich verbonden met Anne. Deze eerste documentaire vond ik persoonlijk heel boeiend. Maar de meesten vonden hem te saai om in de klas te laten zien. Die vonden de volgende documentaire beter, ‘Het korte leven van Anne Frank’. De hele oorlog wordt samengevat en gelinkt aan Anne’s leven. Het verhaal vond ik langdradig en staccato verteld. Dodelijk saai, naar mijn idee. Ik zou op papier precies hetzelfde verhaal kunnen vertellen. Waarschijnlijk heeft iemand het ook leuk op papier geschreven en daarna voorgelezen, maar dat is dus niet de manier om televisie te maken. Denk ik. Best wel jammer, want ze hadden wel mooi beeldmateriaal. Het enige stuk van de film wat op mij indruk maakte was toen de vader van Anne, Otto Frank, zelf aan het woord was. In spreektaal.

Alles dacht ik over Anne Frank te weten. Zonder een keer in het Anne Frank Huis geweest te zijn en terwijl ik alleen de eerste drie pagina’s van haar dagboek gelezen heb. Dat viel dus vies tegen. De derde documentaire die we keken ging er weer over. En woord voor woord was alles nieuw voor me. Een aflevering van andere tijden over een nieuwe theorie over het verraad van de familie Frank.
Een NSB-zakenpartner van Otto Frank zou ze verraden hebben nadat zijn eigen bedrijf failliet gegaan was. De docu is gebaseerd op een boek van Carol Lee Ann. Zij heeft het hele leven van de familie Frank eens goed onder de loep genomen en kwam erachter dat Otto Frank zaken deed met de Duitsers. En daarmee dus eigenlijk een verrader was. Heel vaag verhaal allemaal, maar ik heb ervan geleerd dat de grens tussen ‘goed’ en ‘fout’ ontzettend dicht bij elkaar ligt.

Ondertussen is het een uur of vijf en is mijn aandacht ver te zoeken. Om eerlijk te zijn heb ik van de volgende twee/drie films weinig meegekregen. Mede omdat ik ze allemaal al een aantal keer gezien heb. Om een uur of zeven ben ik weer scherp. ‘13 in de oorlog’ staat dan namelijk op de rol. Een aflevering van de serie over de periode ná de oorlog. De Joden keren weer terug naar huis, maar daar worden ze alles behalve goed ontvangen. Hierover heb ik nog nooit nagedacht, eigenlijk ben ik er altijd vanuit gegaan dat iedereen zijn of haar oude leventje weer oppakte. Maar niets blijkt minder waar te zijn. In veel huizen van Joden wonen nu Nederlandse gezinnen, naar de spullen die ze bij anderen ondergebracht hadden kunnen de Joden vaak fluiten en het jongetje uit de serie komt zelfs zijn verraders weer tegen. De extra bronnen die we kregen staan vol verschrikkelijke verhalen van teruggekeerde Joden. Vast niet iedereen zal zo belachelijk behandeld zijn. Ik vraag me heel hard af wat ik in die situatie gedaan zou hebben… Hard of niet, ik vrees dat ik niet anders dan de meeste Nederlanders gereageerd zou hebben.

De grens tussen goed en fout komt in Oorlogswinter nog weer eens naar voren. Prachtige, aangrijpende film. Ik moest er onderweg naar huis nog wel een paar keer over nadenken, want hoe erg moet het zijn als je niet weet wie je kunt vertrouwen en als je denkt dat je daarin de goede keuze gemaakt hebt blijkt dat de wereld compleet anders in elkaar zit?

Leanne Takken