17-09-10

Beelden plakken op het netvlies (3)


Utrecht, dinsdag 14 september

Een beeld zegt meer dan duizend woorden wordt wel gezegd. Waarheid als een koe wat mij betreft. Ondanks dat er best goede vertellers zijn die een verhaal neer kunnen zetten. Voor leerlingen is het helemaal belangrijk om beelden te gebruiken bij geschiedenis. Leerlingen hebben vaak geen beeld bij een geschiedenis verhaal. Ze kunnen zich er daarom vaak geen voorstelling van maken. Bij de WO II zitten we wat beeldmateriaal goed. Er is nog veel beeldmateriaal overgebleven.

Anne Frank
In 2 films worden de gebeurtenissen in het leven van Anne Frank weergegeven. Het verhaal is wel bekend, maar wat minder bekend is zijn de theorieën m.b.t. de arrestatie en het voorafgaande verraad. Ook de rol van het dagboek was opvallend. Kitty was haar beste vriendin, dat was bekend. Dat Anne Frank zichzelf van een heel andere kant liet zien dan dat ze zelf was, was mij niet bekend. Toen Otto Frank na de oorlog het dagboek las was hij verbaasd om te lezen wat er allemaal in het hoofd van Anne Frank speelde. Nu is het schrijven van een dagboek of gewoon schrijven over wat ons allemaal bezig houdt een zeer goede methode om onze gedachten te ordenen. Voor Otto betekende het dat er zich een nieuwe Anne Frank openbaarde.

Wat ik zeer schrijnend vond in de film ‘Het korte leven van Anne Frank’, was de hoop die er kwam door de oprukkende geallieerden. Hun manier van onderduiken zorgde er bovendien voor dat ze ook lange tijd niet gevonden werden. Zonder verraad waren ze waarschijnlijk ook niet gevonden. Ze zaten in een hoopvolle situatie. Margot en Anne fantaseerden zelfs over wat ze na de oorlog zouden gaan doen. Er was weer een toekomst mogelijk. Bovendien waren de beide meiden nog jong en hadden hun hele leven nog voor hun. Toch worden ze gearresteerd en gedeporteerd. Wat zal er tijdens de arrestatie door hun hoofden zijn gegaan. Ze wisten dat de oorlog niet lang meer zou duren en dat er een grote kans was dat ze de oorlog zouden overleven. Hun arrestatie en deportatie naar Duitsland, zorgde ervoor dat alle hoop aan diggelen lag. Dit moet mentaal een flinke klap zijn geweest.

In de film ‘Het korte leven van Anne Frank’ zie je voornamelijk foto’s of zoals in ‘een boek van dromen’ zie je een actrice die Anne Frank speelt. Op een gegeven moment zie in ‘Het korte leven van Anne Frank’ een tweetal fragmenten die mij pakten. Er wordt op een gegeven moment gezegd dat er filmmateriaal is van Anne zelf. Dit heeft toch iets magisch. Een glimp vang je op van de echte Anne Frank, leunend over de railing van een balkon. Een ander moment is dat er gefilmd wordt vanaf de kerk en op de achtergrond zie je het Achterhuis waar op dat moment Anne Frank en haar familie zic schuil houdt. Je ziet haar niet eens, maar toch kijk je naar dat beeld op dat moment.

Saving Private Ryan
Hierover ontstond een interessante discussie. Kan dit beeldmateriaal worden gebruikt voor leerlingen. De uitkomst hiervan werd niet heel erg duidelijk. Het bleef hangen in ‘er zijn argumenten voor en er zijn argumenten tegen’. Nu werd het fragment getoond van de landing op Normandië. Geallieerden worden vanuit bunkers door de Duitsers bestookt met machine geweren en kanonnen. Dit levert een bloedig schouwspel op waarbij op zeer reële wijze het oorlogsleed in beeld wordt gebracht. Kun je dit laten zien. Ik denk van niet. In een gevechtssituatie zoals in deze film staan volwassen mannen onder enorme stress. Deze stress kunnen ze eigenlijk helemaal niet aan. Sommigen vallen huilend in het zand omdat ze de dood niet in de ogen kunnen kijken. Dit is vrij normaal in zo’n situatie. Mannen die het wel overleven krijgen te maken met oorlogstrauma’s, waar ze vrijwel niet vanaf kunnen komen.
Zij hebben dingen zien gebeuren die niet te bevatten zijn zo gruwelijk. En zoals gezegd afgelopen dinsdag, een beeld zegt meer dan 1000 woorden. Nu dat is zeker hier het geval. Dit alles beseffende moet je je afvragen of het goed is voor leerlingen om hen aan deze beelden over te leveren. Grote kerels kunnen er niet tegen. Natuurlijk omdat ze het zelf meemaken en ook slachtoffer zijn, maar wat doen beelden die deze werkelijkheid benaderen met kinderen? Een argument dat werd gebruikt is dat kinderen al veel geweld zien en er aan gewend zijn. De vraag is of dat dan voor alle kinderen geldt en moet je kinderen geweld voorschotelen omdat iedereen dat doet? Het antwoord moet ontkennend zijn lijkt mij. En tot slot, als kinderen aan geweld gewend zijn, wie gaat er in de toekomst dan voorkomen dat er oorlog komt?

Hilbert Flokstra