13-01-10

Dinsdag 11 januari 2010 - Kind van politiek "foute ouders" en Srebrenica (2)


Tanja van der Woud

Tanja van der Woud komt ons haar levensverhaal vertellen over de foute rol die haar ouders hebben gespeeld in de tweede wereld oorlog en wat dit voor rol in haar verdere leven heeft gespeeld. Tanja gaat beginnen met vertellen en de klas luistert aandachtig. Ze verteld dat ze in ’45 in kamp Vught is geboren, nu een plek die voor ons als minorgroep ook heel bekend is geworden. Veel herinneringen heeft ze hier niet van en Tanja geeft aan dat zo en zo al niet veel van haar eerste kinderjaren weet te herinneren. Het gezin waar Tanja deel van uit maakte zat in het interneringskamp Vught omdat haar ouders een kwalijke rol hadden gespeeld in de oorlog. Met name haar vader, die een beruchte NSB’er was in de omgeving van Eindhoven en in dienst van de SD. Hij was een man die actief bij razzia’s en arrestaties was betrokken. Vrij snel worden Tanja en haar zus en broers bij pleeggezinnen ondergebracht, wat voor de een wat beter uitpakt dan de andere.
Begin jaren vijftig wordt het gezin weer herenigd, maar haar vader sterft datzelfde jaar nog en de kinderen blijven achter met een moeder die nooit afstand heeft willen doen van haar verleden.

Tanja heeft een turbulente jeugd en moet opboksen tegen allerlei verdachtmakingen en allerlei vooroordelen. Op de manier waarop Tanja de gebeurtenissen beschrijft , kun je zien dat het haar strijdbaar heeft gemaakt. Ze benadrukt dit ook een paar keer, door te zeggen dat ze een vechter is geworden. Ik kan mij daar wel wat bij voorstellen. Als de hele wereld tegen je is, inclusief je eigen broers en zus, dan heb je twee mogelijkheden in het leven. Je verdwijnt in de slachtofferrol, of je maakt jezelf weerbaar en ontwikkeld een pantser waarbij je de mening van andere op een voor jouw juiste waarden weet te schatten. Tanja is later in de gezondheidzorg gaan werken, trouwde en adopteerde twee kinderen. Die keus voor de gezondheidzorg herken ik in mijzelf ook wel. Weinig liefde en aandacht en een problematische jeugd, deed mij ook kiezen voor een vakgebied waar in ik mijzelf dienstbaar maakte voor andere. Ik zie dit als een stuk compensatie voor alle dingen die jezelf hebt gemist in je leven en daar een positieve draai aan probeert te geven.
Het heeft mij net zoals Tanja sterker gemaakt en het juiste gereedschap gegeven om positiever door het leven te gaan. Zoals Tanja vertelt over haar leven en de erfenis daarvan, doet mij beseffen dat je de slachtoffer rol voor jezelf dan wel kunt ontworstelen, maar dat mensen met hun vooroordelen je altijd weer in die rol proberen terug te duwen. Wat mij voor Tanja het moeilijkste lijkt, is dat je je hele leven met deze ballast moet rondlopen, zonder dat je daar met je zus en broers over kunt praten en door je eigen familie als de paria van de familie wordt behandeld. Gelukkig heeft ze in haar huidige echtgenoot wel een persoon gevonden waar ze deze gevoelens wel mee kan delen.

Gek eigenlijk !, je hebt een oorlogsverleden zonder dat je het weet.
Je ouders waren fout, maar door de samenleving wordt je iets opgedrongen waar je geen schuld aan hebt en waar je nooit verantwoordelijk voor kunt zijn. Het is alsof je gebrandmerkt door het leven gaat. Toch knap dat je dan de moed en de kracht kunt opbrengen om over zo’n beladen onderwerp te vertellen.

Anne Mulder

Anne begint enigszins gespannen aan zijn verhaal, maar weet zich vrij snel te herpakken. Anne is deze middag bij ons om wat te vertellen over zijn dienstplicht in Srebrenica en wat hij in die moeilijke perioden heeft meegemaakt.
Anne geeft zijn les vorm aan de hand van een PowerPoint en legt uit wat zijn motivatie was om zich toen der tijd aan te melden voor UNPROFOR.
Net afgestudeerd in Economie, besluit hij dat als je dan toch in dienst moet, je net zo goed er een avontuur van kan maken en iets doet waar je nuttig kan zijn voor andere.
Anne gaat in 1995 naar Srebrenica en wordt daar gelijk geconfronteerd met allerlei intimiderende grenspostcontroles van de Bosnische Serviërs.
In de enclave ziet hij al dat het strategisch een slechte plek is om te verblijven.
Het gebied bevind zich in een dal waardoor deze vanuit de bergen makkelijk te beschieten is en de blauwhelmen als ratten in de val kunnen belanden.
Anne is in de commandobunker verantwoordelijk voor de verbindingen in en uit de enclave en het onderhouden van de verbindingen met het VN hoofdkwartier in Zagreb.
Anne beschrijft ons de sfeer en hoe saai het werk soms is. Iets wat ik wel herken als voormalig dienstplichtig soldaat. 20 % is werk, 10% sport, 40% pure verveling, 20% vreten en zuipen en 10% masturbatie. De foto’s die Anne laat zien over zijn dienstmaten zijn foto’s van jonge gasten die nog maar net droog achter de oren zijn en
toch al in een oorlog verzeild zijn geraakt. Het dagelijks leventje op de compound kabbelt in het begin nogal voort, maar dat veranderde toen het eerste Nederlandse slachtoffer viel en iedereen zich realiseerde dat je hier het leven kon laten.
De soldaat Raviv van Rensen komt om het leven door een handgranaat van een moslimstrijder, nota bene de groep die de blauwhelmen moest beschermen.
Soldaat Rensen zat op een pantservoertuig dat onder Servisch vuur kwam te liggen. Rensen en zijn maten wilden zich terugtrekken, maar de moslimstrijders eisten dat de Nederlanders mee zouden vechten tegen de Serviërs. Toen het pantservoertuig toch wegreed, gooide een moslim een handgranaat die Rensen dodelijk verwondde
Vanaf dat moment was de stemming onder de Dutchbatters geheel anders, vertelt Anna en de sfeer werd steeds grimmiger.
Het vragen van luchtsteun wordt herhaaldelijk door Anne en zijn collega’s gedaan, maar niet gegeven. Er wordt nog een poging gedaan, als een van de commandanten beveelt om over de hoofden van de Serviërs te schieten zodat ze vuur terug krijgen en luchtsteun kunnen aanvragen. Uiteindelijk zijn het twee Nederlandse F16 die nog een pantservoertuig uitschakelen, maar het offensief van generaal Mladic is niet meer te stuiten. De Nederlandse observatieposten moeten één voor één worden ontruimd en de enclave valt. Anne vertelt dat er Circa 20.000 moslims aankomen in Potocari. Het basiskamp biedt ruimte voor maar 5000 mensen, de rest moet buiten het kamp zijn bivak opslaan. In Potocari is van alles tekort. Onvoldoende eten drinken en slaapplaatsen voor zowel de vluchtelingen , als voor de Dutchbatters.

Anne omschrijft ons de machteloosheid die hij en zijn collega’s voelen en de soms hartverscheurende taferelen die hij voor zijn ogen ziet gebeuren.
Anne beschrijft dat de tempratuur in het kamp enorm oploopt en dat er door de vele tekorten, overgegaan wordt op evacuatie van de vluchtelingen, om zo geen ziektes te laten uitbreken. Generaal Mladic zegt dat de vluchtelingen met bussen naar moslimgebied gedeporteerd moeten worden. Daarbij belooft hij dat Dutchbatters de vluchtelingen mogen begeleiden. Deze belofte is dan ook de reden voor Dutchbat om de moslims in het kamp zelf de poort uit te sturen. Dat Dutchbatters daarbij de Serviërs assisteerden bij het scheiden van mannen, vrouwen en kinderen, vind ik nog steeds een dieptepunt in ons hele optreden daar.

In de tweede wereld oorlog hielpen wij de Duitsers om ons ambtenaren apparaat zo goed mogelijk te laten functioneren, waardoor er duizenden Joden makkelijk te traceren waren en konden worden afgevoerd. In deze oorlog gingen we nog een stapje verder en deden we de selectie bij de poort zelf.
Zodra de transporten met begeleiding uit het zicht waren verdwenen moesten de dutchbatters hun voertuigen en wapens inleveren.
De moslim mannen werden in plaats van naar moslimgebied, naar een voetbalstadion afgevoerd en geëxecuteerd.
Dutchbat krijgt toestemming om de inmiddels volledig van moslims gezuiverde enclave te verlaten. Bij het vertrek bedankt Mladic kolonel Karremans en generaal Nicolaï voor de opstelling van Dutchbat. De twee doodsbange Nederlandse officieren krijgen van hem nog cadeautjes mee voor hun vrouwen. Daarop stappen Karremans en Nicolaï in de auto ,uitgezwaaid door Mladic (zie You Tube).

Ik begrijp Anne zijn frustratie wel, als je baas zichzelf zo te kakken zet, dan heb je buiten je eigen machteloze gevoel ook nog eens te maken met de buitenwereld die jou en je maten afrekent op deze zeer pijnlijke beelden.
Het mandaat klopte ook in deze oorlog weer niet en Anne en zijn collega’s moeten verder met een verleden die pijn zal blijven doen. Veel veteranen die betrokken waren bij de missie hebben nu nog steeds ernstige trauma's. Dat komt vooral door de machteloosheid die de soldaten toen hadden. UNPROFOR probeerde waar het kon humanitaire hulp te bieden in de getroffen gebieden, maar had geen mandaat om de bevolking militair actief te beschermen.
Anne vertelt dat hij na de oorlog direct voor een periode naar Mexico op vakantie gaat en na thuiskomst gaat werken voor het ministerie van financiën.In 2002 gaat het toch ineens mis met hem en stort hij geestelijk in.Anne heeft last van het zgn. post – traumatische – stress - stoornis.Hij vertelt verder hoe hij hier weer enigszins is uitgekomen.

Als hij even verderop in zijn presentatie naar de afsluiting gaat en het over het Joegoslavië tribunaal heeft, wordt het hem even te veel en overmannen de emoties hem. Het is duidelijk, deze ervaringen zullen voor Anne altijd onderdeel van zijn verdere leven blijven uitmaken.

Ikzelf was in deze Minor na een weekje Duitsland al een beetje uit balans.

Dat je met de beelden, ervaringen en frustratie die Anne heeft meegemaakt moet verder leven is van een hele andere orde en verdient begrip en respect.

Hans van Meteren