09-12-09

9 december 2009 - Een duivelse transitie 3


Vandaag les gekregen op het vakgebied sociale psychologie van Christophe Bush
Hé, wat lekker!, een hoorcollege van vier uur lang waar geen speld tussen te krijgen is. In deze tijd van competentie onderwijs is het zeer ongebruikelijk om nog zo les te geven, maar Ik heb er van genoten, veel van opgestoken en het is ook nog eens blijven hangen in mijn bovenkamer. Bij de dames van de les “diversion” was ik heel kritisch en keurde ik het voortdurende en lang aan het woord zijn nog af. Voor deze les van Christophe wil ik toch een uitzondering maken. Als je zo boeiend kan vertellen, als je een Power Point zo weet te gebruiken dat het een tool blijft en niet de les zelf en dan ook nog de aandacht van de groep zo weet vast te houden, mag je van mij lekker klassiek frontaal voor de klas lesgeven. Christophe heeft ons deze middag een kijkje in de keuken gegeven over de studie van de sociaal-psychologische drijfveren bij daders.

Over hoe mensen tot bepaalde daden komen, in relatie met omstandigheden en druk van een groep of omgeving. Nu heb ik altijd al een grote belangstelling gehad in de psyche van de mens en zijn drijfveren, dus was deze les een cadeautje na een week kamp in Duitsland. Voor mij zijn er nog meer dingen op zijn plaats gevallen. Ik ben er van overtuigd, net zoals toen in Buchenwald, dat het juist gewonen mensen zijn die tot gruwelen komen. Ze hebben er alleen de juiste ingrediënten voor nodig om het uit te voeren. Het bekende” door een andere bril kijken”, hebben we de hele middag gedaan. Niet om begrip te krijgen voor de daden, maar wel voor meer inzicht in de beweegredenen van de dader. Ik heb een heleboel aantekeningen gemaakt, maar net zoals Paul al schreef, kan ook ik als man moeilijk twee dingen tegelijk “goed” doen.
Als ik nu mijn aantekeningen terug lees is het een lijst met kreten en sleutelwoorden.
Gelukkig is de hele les nog terug te vinden op de website en kan ik alles nog eens teruglezen. Net zoals Daniël Gaede in Buchenwald ons al voorhield, is er ook deze middag weer naar voren gekomen dat, “ niets is wat het in eerste instantie lijkt”.

Er zijn veel onderzoeken, feiten en achtergronden aan de orde geweest, maar wat mij het meest heeft gefascineerd, was het onderwerp “Destructieve gehoorzaamheid en conformiteit”. Bij deze onderzoeken werden personen getest in verschillende omstandigheden. Om te kijken in hoeverre ze zouden gehoorzamen, hoe bizar de omstandigheid of opdracht ook was. Bij de experimenten van Milgram & Asch, bleken mensen in een in scène gezet onderzoek, bereid elkaar stroom te willen toedienen.
Nu had ik deze film al een keer gezien toen ik nog in de psychiatrie werkte, maar hij blijft leuk en interessant om naar te kijken.
Een acteur zat in een afgeschermde ruimte en moest vragen beantwoorden die de proefpersoon op las. Bij ieder fout antwoord, kreeg de acteur zogenaamd een stroomstoot. De voltage werd steeds verder stapsgewijs opgevoerd tot maximaal 450 volt. Zolang er een autoriteit in de vorm van een man in een witte jas aanwezig was, bleken mensen heel ver te gaan. Ruim zestig procent van de proefpersonen, bleek bereid iemand meer dan vierhonderd volt toe te dienen. Natuurlijk werden er voor dit onderzoek acteurs gebruikt en werd de ondervraagde niet echt onder stroom gezet, maar de proefpersonen wisten dit echter niet.
De lessen die uit deze onderzoeken kwamen waren: Gedragsdeskundigen weten verbazend weinig over het gedrag van mensen. Mensen zijn niet in staat hun eigen gedrag te voorspellen en volkomen ‘normale’ mensen zijn in staat & bereid om hun medemensen te folteren.
Ik schreef het al eerder en Christophe beschreef het deze middag ook, het is veel veiliger om de daders als duivels, beesten of sadisten af te schilderen. De werkelijkheid is echter veel enger, het gaat om gewone mensen.
We hebben allemaal een dark side.

Net zoals Paul, heb ik van mijzelf altijd het beeld gehad dat ik een non- conformist was, maar dat klopt natuurlijk niet helemaal. Hoe verklaar ik anders dat ik al mijn hele carrière in de gezondheidzorg in teamverband werk. Een non- conformist zoekt dat soort samenwerking niet op, hij ontloopt ze eerder. Toch ben ik altijd de persoon binnen een groep die kritisch is en niet alles voor zoete koek slik. Ik laat mij niet gauw voor iemands karretje spannen en probeer authentiek en origineel te blijven.
Dat wil na deze middag echter niet zeggen, dat ik nooit in een positie zou kunnen komen, waarbij ik door de omgeving, of door de druk van een groep, iets zou doen, wat ik anders nooit zou doen.

Plaats mij als individu in een groep met leuke mensen op een werkweek in Duitsland. Zorg voor drank en ik drink op een avond zes halve liters bier, voer het hoogste woord en ga om 03.00 uur naar bed op een doordeweekse dag. Iets wat ik thuis nooit zou doen!

Hans van Meteren