20-11-09

Tweede Wereldoorlog educatie - 17 novembr 2009 - Nazi concentration camps deel 3


Vandaag een korte middag op de HU, maar met veel impact !
Na een beetje een tussenstand te hebben gemaakt over de opdrachten voor de Minor, kregen we van Wim een film aangeboden, die hij nu achteraf bezien, enigszins gewoon aankondigde, zoals hij wel vaker een film aankondigde in de bijeenkomsten.
Wel waarschuwde hij voor soms schokkende beelden. Voor jeugdig publiek onder de zestien was deze film echter nooit door de keuring gekomen.

Mijn hemel wat een film !!! En wat een ellende.
Ik kon mij soms nog maar met moeite concentreren op de beelden omdat je zoveel menselijk leed en lijken voorbij ziet komen, dat het brein bijna de neiging heeft om af te sluiten. De kampen Leipzig, Penig, Ohrdruf, Hadamar, Breendonck, Hannover, Arnstadt, Buchenwald, Mauthaussen, Dachau en Bergen Belsen.
Ik heb ze allemaal genoteerd en realiseer mij dat het er veel meer zijn geweest.
Geen een uitgezonderd, hebben er in deze kampen allemaal verschrikkelijke dingen plaats gevonden en is de mens gedecimeerd tot bijna een niets. De stapels lijken zien er soms niet meer uit als mensen maar als een soort van surrealistisch schilderij waar je hier en daar nog een mond, oog, arm of been in de stapel ontdekt. Met open ogen en mond aanstarende doden kijken mij aan. De beelden slaan na tien minuten een beetje dood en er ontstaat gewenning aan wat ik aan beelden zie. Dat wil zeggen, totdat ik twee SS’ers met lijken zie jonassen, om ze zo op een handkar te laden die al vol ligt met lijken.
Het beeld raak ik, ook nu ik dit opschrijf niet meer kwijt. Als ik denk dat ik alles wel een beetje gezien heb en een goed beeld denk te hebben over alle ellende in deze kampen, komen de beelden van Bergen Belsen voorbij. Daar zie ik een man met een zakdoek voor de mond op een bulldozer zitten. Alleen verschuift hij geen aarde of andere bouwmaterialen voor zich uit, maar een enorme stapel menselijke resten. De lijken tuimelen over elkaar en worden in een greppel gestort. De massaliteit van het aantal lijken was zo groot in dit kamp dat het met de hand verwijderen geen optie meer was.

De film eindigt en het licht gaat aan.
Iedereen is even een tijdje stil en je kunt een speld horen vallen.
Dit komt blijkbaar bij iedereen flink binnen en moet even verwerkt worden.

Natuurlijk hebben we allemaal wel eens kleine fragmenten van film gezien over concentratie kampen. Deze film is echter nooit aan het grote publiek op bijv. televisie vertoont. In de groep ontstaat de discussie of je deze film aan jeugdige kunt laten zien in bijv. het VMBO onderwijs. Ik ben daar in aanvang heel stellig over en ben van mening dat je het niet moet doen. Later denk ik daar iets anders over en ik zou als leraar kiezen voor een selectie van beelden, alleen welke? Want eigenlijk zijn alle beelden verschrikkelijk en extreem. In de trein naar huis besef ik ineens dat we over een aantal dagen naar Bergen Belsen gaan, dat zelfde kamp van de bulldozer en de enorme stapel lijken. Met de beelden die ik nu op mijn harde schijf heb staan en de hand - out die we ter voorbereiding hebben gekregen, ga ik komende maandag toch anders naar dat kamp.

Beelden zeggen soms meer dan woorden, ook voor deze film gaat dat weer op.
Het spreken over wat de Duitsers allemaal hebben gedaan i.p.v. de Nazi’s, is te begrijpen in de context van die tijd. De woede van de geallieerden was te begrijpen en dat ze de plaatselijke bevolking er met de haren bijsleepte om ze te laten zien wat er op soms een paar honderd meter van hun stad of dorp gebeurde, keur ik met de wetenschap van nu af, maar ik snap het wel.Ik kan mijn mening over Duitsers in die tijd nuanceren. Oorlog valt echter niet te nuanceren, als je er midden in zit is er alleen maar zwart of wit denken, vriend of vijand.
Ik verkeer in de gelukkige omstandigheid nog nooit in die situatie te hebben verkeerd.

Hans van Meteren