30-09-09

Tweede Wereldoorlog educatie - 29 september - Kamp Amersfoort deel 1


Vandaag op de HU eerst een voordracht gekregen over dit kamp, door Cees Biezeveld.
Cees was tot vorig jaar directeur van Stichting Nationaal Monument Kamp Amersfoort.
De bijeenkomst begon met een introductie van wie Cees is en wat hij heeft meegemaakt en gedaan. Twintig jaar geleden begon hij vanuit de toenmalige politieschool als beheerder van het museumgebouwtje. Er waren nog maar weinig oorspronkelijke resten van het kamp over, maar in die twintig jaar heeft hij (Samen met anderen.) het voor elkaar gekregen dat het museum de erkenning als Rijksmonument en als Nationaal Monument kreeg. In 2004 is er een mooi bezoekerscentrum bijgekomen en een (Bescheiden.)afdeling educatie opgezet met medewerkers die over de historie van het kamp vertellen en de oorlog in het algemeen. Cees heeft ons in een chronologische volgorde de Tweede wereldoorlog geschetst en dan met name over de situatie in Nederland , de SD en de vervolgingen en deportaties.
Zijn verhaallijn spitste zich langzaam richting de kampen en natuurlijk kamp Amersfoort in het bijzonder. Voor mijzelf had het verhaal over de oorlog niet zoveel ” nieuwigheden”, maar hoe de kampen tot stand kwamen wel.
Cees legde uit hoe vanuit het gevangen zetten van “staatsbedreigende Nederlanders”, er door capaciteitsgebrek in de gevangenissen voor werd gekozen om deze gevangene naar kampen te sturen. Een van de eerste kampen was kamp Schoorl, maar deze bleek al snel vol, waardoor kamp Amersfoort en Vught ontstonden. Organisatorisch vielen deze onder toezicht van de Sipo/SD (Sicherheitspolizei/Sicherheits-dienst) en niet onder de SS, waardoor deze kampen officieel niet werden aangemerkt als KL (Konzentrationslager), maar als (Arbeitserziehungslager, Polizeiliches Durchgangslager, Kriegsgefangenenlager etc.). Dit neemt niet weg dat er in deze kampen vaak SS’ers werkte of leiding aan het kamp gaven.

Cees is een goed verteller en heeft mij een goed beeld gegeven over hoe het in kamp Amersfoort toeging.
Het kamp en nu dus Nationaal monument, is het levenswerk van Cees geweest, en dat kon je merken aan de manier waarop hij over het kamp sprak. Vorig jaar heeft hij als directeur afscheid genomen, en dit "gebeurde op een niet zo'n leuke manier.....". Dat hem dit is overkomen, was ook aan Cees te zien als hij over het kamp vertelde.
Voor de klas stond, zo leek het bij vlagen, een teleurgestelde man, die volgens mij zijn verhaal veel liever in het kamp zelf had verteld dan op de faculteit, maar dat is momenteel dus niet mogelijk. Daarvoor is er teveel gebeurd……
Wij hebben Cees bedankt voor zijn verhaal en zijn toen richting kamp Amersfoort gegaan.

Kamp Amersfoort op locatie


Bij aankomst schrok ik een beetje over de plek waar het ligt. Ik had een bosrijke omgeving verwacht , wat klopt, maar dat er een opleidingscentrum voor de politie is gevestigd en dat er nog allerlei andere bedrijven omheen staan , was een tegenvaller.Natuurlijk was ik op de hoogte dat er niet veel over was van het kamp, maar zo weinig had ik niet verwacht. Gelukkig staat er een mooi bezoekerscentrum met veel informatie en foto”s van hoe het er vroeger moet hebben uitgezien. Eerst kregen we een tweetal filmpjes te zien van mensen die vroeger in het kamp hadden gezeten.
De verhalen die deze oud-gevangene vertelde waren gruwelijk en gaven mij een goede voorstelling hoe verschrikkelijk het moet zijn geweest in dit kamp.” De rozentuin”, waarbij gevangene vaak uren moesten staan op een smalle strook grond omgeven met prikkeldraad was een verschrikkelijke beproeving en waarbij veel mensen gewond raakte en zelfs stierven door totale uitputting. Wat de oud-gevangene ook als verschrikkelijk hadden ervaren , was de appèlklok.
Als deze luidde, betekende dat iedereen op de centrale appèlplaats moest verschijnen en soms uren moest staan om geteld te worden. Vaak werd er expres verkeerd geteld, zodat het tellen helemaal opnieuw moest.
Vooral de sadistische SS-Hauptscharführer Karl Peter Berg, was samen met Johann Joseph Kotälla verantwoordelijk voor dit soort wreedheden in het kamp. Ook andere kampbewakers gingen zich vaak te buiten aan grove gewelddadigheden, waaronder ook een aantal Nederlandse Kamp-SS'er als Willem van der Neut en Berend Johan Westerveld, bijgenaamd "De Fietsenmaker" of "De Ridder van het Fietspedaal". Omdat hij voor de oorlog fietsenmaker was geweest. De meeste gevangenen waren echter het meest bang voor de kampbeul Kotälla. Hij was opvliegend van aard en berucht door onder meer de Kotälla-trap (tussen de benen en vol in het kruis). In het filmpje beschreef een oud gevangene, Hauptscharführer Berg als een heilige in vergelijking met Kotälla. Vooral Joden en priesters moesten het ontgelden. Kotälla maakte vaak deel uit van het vuurpeloton. Hij kreeg na de oorlog de doodstraf die later werd omgezet in 'levenslang'. Kotälla overleed in1979 in de gevangenis van Breda als een van “de Drie van Breda”.
De rondleiding werd gedaan door een mevrouw die het onderwerp “menselijk en vooral het onmenselijke”,
als kapstok gebruikte om het verhaal kamp Amersfoort aan op te hangen.(Goed gedaan vond ik)
Het was fijn om te constateren dat ze met bewondering over de voormalige directeur Cees sprak, “zonder hem had dit kamp nooit zo vorm gekregen zoals het nu is”, vertelde ze.
Bij de paar restante die er van het kamp nog waren, hebben we stil gestaan, waarvan “de schietbaan”
op mij het meeste indruk heeft gemaakt. Als je toch bedenkt hoe hard de mensen hebben moeten werken om een vlakte van driehonderd en vijftig meter uit te graven en hoeveel mensen er later op deze fusilladeplaats zijn vermoord, dan is dat met geen pen te beschrijven !
Direct na de oorlog zijn er in deze schietbaan enkele massagraven blootgelegd. Aan het einde van de schietbaan vond men het graf van 49 gevangenen die werden gefusilleerd als represaille voor de aanslag op "SS-Obergruppenführer und General der Waffen-SS und der Polizei"; Hanns Albin Rauter.

Na de rondleiding zijn we weer op huis aan gegaan, maar in de trein heb ik veel zitten nadenken over deze dag en hoe dit kamp een plaats inneemt in de tijd van nu.
Cees zei het al, “wij hebben in Nederland geen traditie van herdenken en eren van gevallene,veteranen en oorlogsslachtoffers Behalve dodenherdenking is er niet veel meer wat ons herinnerd aan de oorlog.
Nog even en “de oorlog gaat hier in Nederland met pensioen”.
In bijv. Engeland was een overblijfsel uit de oorlog als dit kamp nooit afgebroken geweest.

Gelukkig zijn er in dit land nog mensen die zo bevlogen zijn als Cees Biezeveld, die stille getuigen en plekken van de oorlog in stand houden, om zo aan volgende generaties te laten zien wat oorlog kan betekenen en wat het met mensen doet.

Hans van Meteren