18-12-08

16 december - Shooting dogs


Bokito, wie kent hem niet? Bokitoproof was het woord van 2007.
Wij weten meer over Bokito dan over de genocide in de regio Darfur in Soedan. Hoe komt dat nu? Komt het door de ‘bloemkolen’ van Ruud Hendriks? Nieuws is niets anders dan een score. U vraagt en de media levert het. Vroeger was nieuws gewoon nieuws. Nu gaat het om een statisch cijfer, de hoogste commerciĆ«le waarde.
1 Dode westerling scoort net zo goed als 3 dode Oost Europeanen.......
De omrekenkoers voor Aziaten is 12 en voor Afrikanen ligt het cijfer nog hoger. Waarom is er zo weinig aandacht voor de genocide in Darfur? Volgens de psychologen is de ramp te groot voor ons brein om het te bevatten. “Ver van mijn bed show”: Hoe verder weg en hoe onbekender, dan daalt de nieuwswaarde sterk.
Een van de belangrijkste en krachtigste factoren die in Darfur ontbrak was de media aandacht. Geen media of journalistieke aandacht, dan is er ook “geen” ramp. Journalisten hebben de kracht om een ramp een ‘gezicht’ te geven. Zoals de foto van een naakt meisje na een napalmbombardement de oorlog in Vietnam een gezicht gaf.
Ondanks de groots opgezette acties door het Glazen Huis, Aart Zeeman en George Clooney resulteerde deze acties niet in het gewenste effect. De Frogers bereiken met de sentimentele tranentrekker “effe niks te makken” meer dan grote acties voor Afrika. De Frogers geven de voedselbank een gezicht. De kijker kan zich inleven in het leven van iemand die de voedselbank nodig heeft. Dit is dichtbij en scoort beter op de schaal van nieuwswaarde en betrokkenheid. Darfur ligt voor ons allemaal in Verweggistan. Het draait ook om belangen. China houd maatregelen tegen Sudan tegen omdat zij een groot deel van hun olie uit dit land betrekken. Economisch en politiekbelang. Er zijn daders, slachtoffers en omstanders. Wij, de niet direct bij het conflict betrokkenen, zijn nu de omstanders. De internationale gemeenschap dus. Door het constante ‘draaikonten’ en ‘op eieren’ politiek bedrijven blijft het bij praten en schieten de slachtoffers er niets mee op. Heeft er in Darfur een genocide plaatsgevonden? Want als het een genocide is dan moet je als internationale gemeenschap in actie komen. De definitie van een genocide is zo ruim dat je er alle kant mee op kan. Uit te leggen zoals het uitkomt. Vooral: What’s in it for me?

De film Shooting Dogs gaat over het conflict tussen de Hutu’s en de Tutsi’s in Rwanda. De bevolking in Rwanda bestaat voor ongeveer 90% uit Hutu’s. De Tutsi’s zijn een minderheid. Overlevenden werkten in de filmproductie mee als acteur, assistent of andere baantjes.

Er heerst onvrede in het land en tussen de Tutsi’s en Hutu’s ontstaat er een spanning. Via listige propaganda van de Hutu’s ontstaat er een antipathie tegen de Tutsi’s. De Hutu’s beginnen met het inventariseren van waar Tutsi”s wonen. (Is hier een vergelijking te maken met de tactiek die de nazi’s toepasten?) Tutsi’s willen meer betrokken worden bij het bestuur van het land. De meeste Hutu’s zijn er tegen. President Habyarimana geeft onder internationale druk toe om de Tutsi’s meer macht te geven. De spanning tussen beide groepen is hoog. Om de vrede te bewaken is er in Rwanda een internationale troepenmacht aanwezig. Als het vliegtuig van president Habyarimana uit de lucht wordt geschoten breekt de hel los. Aan de hand van de lijsten slachten de Hutu’s met hun kapmessen systematisch alle Tutu’s af. De blauwhelmen van de VN laten het gebeuren. Zij hebben geen mandaat om iets te doen, ze zijn er alleen om te observeren en niet om de vrede af te dwingen. Alleen als zij worden aangevallen dan mogen ze zich verweren. (Omstanders?)
Pater Christopher en zijn leerling Joe geven les op de Ecole Technique Officielle. Belgische blauwhelmen, onderleiding van kapitein Delon, die de vrede bewaken hebben hier hun kamp opgeslagen. Honderden Rwandezen vluchten naar de school, in de hoop op een veilig heenkomen. De spanning neemt steeds meer toe. De radio verspreid cryptisch omschreven berichten door de ether. Tutsi’s heten dan kakkerlakken die van de akkers moeten verdwijnen. De Hutu’s moeten aan het werk om ze te verdelgen. Een raadslid waarschuwt pater Christopher dat de Tutsi’s overal zijn, ze hebben spionnen. De radio roept de bevolking op om het leger te helpen met het opsporen van de tegenstanders. (propaganda?)
Zowel Joe als pater Christopher hebben met eigen ogen de gruwelen buiten het kamp gezien. Ook de verandering van bekenden die zij goed kennen. (doet mij denken aan het verhaal van Christoph Busch enkele weken terug). Joe probeert de media in te zetten door een BBC journaliste erbij te betrekken. Zij was ook in Bosniƫ. Als zij daar een dode vrouw zag dan kon zij zich haar moeder inbeelden. Een dode in Rwanda roept bij haar niet dezelfde emotie op. Hier is haar gedachte slechts: het is maar een dode Afrikaan. (geen identificatie met de situatie)
Franse soldaten komen de blanke Europeanen uit het ‘vluchtelingenkamp’ evacueren. Een teken dat de situatie onhoudbaar wordt. Buiten de hekken van de school stapelen de lijken van Tutsi’s zich op. Loslopende honden doen zich te goed aan de lijken. VN skapitein Delon wil de honden dood schieten om te voorkomen dat ernstige ziektes zich gaan verspreiden. Christopher vraagt aan Delon of hij daar wel mandaat voor heeft? Wat hebben de honden tegen de VN militairen gedaan dat hij in actie komt? Hebben de honden op jullie geschoten? Pater Christopher krijgt van Marie de vraag; Houdt God ook van de mannen die buiten het hek staan? Zijn antwoord is dat God van iedereen houdt.
Als een groepje vluchtelingen het kamp probeert te ontvluchten worden ze door de opgehitste en doorgedraaide Hutu”s met hun kapmessen afgeslacht. Zij kennen geen genade, ook niet voor Edda en haar pas geboren baby Christopher. De aanwezige blauwhelmen doen niets en kijken er naar.
De VN macht krijgt de opdracht om het kamp te verlaten. De reporter en Joe besluiten met hun mee te gaan. Pater Christopher besluit om te blijven; zijn hart, ziel en liefde is hier in Afrika. Delon zegt dat hij geen keuze heeft en het bevel moet opvolgen en dat Christopher zal sterven als hij blijft. Christopher antwoord; net als alle mensen hier. Christopher draagt voor het laatst de mis op. De communie, het lam Gods en de woorden ga in vrede besluiten de dienst. Voordat de VN soldaten vertrekken verzoeken de Tutsi’s in een afscheidsbrief Delon om iedereen door kogels te doden. Zij willen niet door de kapmessen afgeslacht worden. Delon kan niet aan het verzoek voldoen. (roept bij mij de gedachte op; konden ze niet wat wapens achterlaten?) Als de VN vertrokken is red Christopher nog een aantal kinderen. Onder een dekzeil van de kleine vrachtwagen weet hij een aantal kinderen weg te smokkelen. Onder hen is ook Marie. Zodra hij en daarmee alle blanken vertrokken zijn geeft het raadslid het sein: Aan het werk. Met een fluitsignaal voltrekt er zich een ware slachting die door slechts enkelen wordt overleefd. Christopher stuit op een wegblokkade en komt Julius tegen. Marie vertrouwd het niet en laat de kinderen uit de laadbak stappen. Christopher probeert uit alle macht de situatie naar zijn hand te zetten. Maar Julius is Julius niet meer en schiet Christopher dood. Stervend ziet hij dat Marie en de kinderen weten te vluchten.
De film gaat verder met een persconferentie waar een Amerikaanse politica in het nauw wordt gedreven. Zij draait om de hete brei heen. Is het nu wel of geen genocide? Je voelt dat ze eigenlijk wil zeggen dat het een genocide is, maar kan het gewoon niet zeggen. (vrijheid van menig?)
5 Jaar later zien wij Joe terug in Engeland. Marie heeft de genocide overleeft en zoekt Joe in Engeland op. Tijdens hun gesprek in het park van de school klinkt er een fluitsignaal. Marie schrikt er van, herinnering aan de intimidatie van de Hutu’s. Rest haar de vraag: Waarom verliet je ons? Je had beloofd bij ons te blijven. Ik was bang om te sterven.

Naar schatting zijn er ongeveer 800.000 mensen afgeslacht. Een geplande actie die de omstanders niet hebben zien aankomen. (waar komt dit nu bekend van voor?) De kapmessen waren al maanden van te voren in China besteld. (belangen) Wie heeft het vliegtuig neergeschoten? Het is nog steeds niet bekend, vermoedelijke door de Hutu’s zelf. Het was de katalysator om het geplande conflict tot ontbranding te brengen. De vredesmacht kijkt toe en doet niets. Machteloos de vrede bewaken, de leiding zit veilig op afstand te wikken en te wegen of er nu wel of geen sprake is van volkerenmoord. Het maakt denk ik van de VN een dader, waardoor deze VN soldaten slachtoffer zijn geworden.
Nog steeds blijven de partijen en omstanders vaag over wat er nu echt gebeurt is. Het westerse beeld over Afrika; alle Afrikanen zijn corrupt, veel slachtoffers en daders blijft overeind staan.
De internationale gemeenschap blijft omstander op afstand. Of is het op afstand mededader?
De film is hoofdzakelijk vanuit een westers perspectief gemaakt. Zou een film vanuit een Rwandees perspectief het conflict eindelijk een gezicht geven? Of hebben de psychologen gelijk; is het te veel voor ons brein om dit te verwerken, ‘lees consumeren’.

Walter