13-11-08

11 november 2008 - Plenaire bijeenkomst

Vandaag gaan wij verder met de presentaties van vorige week. De andere studenten laten zien waar ze op dit moment mee bezig zijn en wat al klaar is. Maar voor het zover is vraagt Wim om de gevulde koeken en andere etenswaren op te bergen. Waarom? Wij gaan authentiek beeldmateriaal bekijken van de bevrijding van de concentratiekampen door de geallieerden. De film duurt ongeveer 60 minuten. In deze 60 minuten krijgen wij 1980 meter film te zien van de in totaal ruim 26.000 meter film die door de geallieerden “geschoten” is. Omdat er best veel schokkende beelden tussen zitten is het niet echt gepast om tijdens de film te eten of te drinken.
De film is in opdracht van generaal Eisenhouwer gemaakt door de Amerikaanse militairen G.C. Stevens en E.R. Kellogg. De film start met het voorlezen van een persoonlijke verklaring van de filmers. Hierin verklaren zij dat zij al het beeldmateriaal bekeken hebben, de selectie gemaakt hebben en bevestigen dat het authentiek materiaal is.
Daarna komt er een kaart van Europa in beeld waar langzaam alle concentratiekampen als stippen naar voren komen. Het zijn er enorm veel. Niet alleen de bekende kampen maar nog veel meer onbekende plaatsen van wreedheden. In Westerbork hangt aan een muur ook een kaart met daarop alle kampen in hun soorten en maten. Als eerste krijgen wij beelden van het kamp in Leipzig te zien.

Leipzig Er zijn bij de bevrijding nog slechts enkelen in leven. Vlak voor de bevrijding hebben de soldaten de gevangen in een schuur gelokt en de schuur in de brand geschoten. Wie nog leefde werd neergeschoten of geëlektrocuteerd in het prikkeldraad.
Penig de overlevenden waren en zagen er meer dood dan levend uit en leden aan gangreen, TBC of typhus. Duitse artsen en verpleegsters moesten nu de gevangen die zij eerder martelden behandelen.
Ohrendruf De generaals Eisenhouwer en Patton bezochten dit kamp en zagen de gevolgen van de gruwelheden van de Nazi’s. Het crematorium was een brandstapel, een open vuur. De Amerikanen dwongen de lokale prominente Nazi’s het hele kamp te bezoeken. Dit deden zij bij ieder kamp dat zij bevrijd hadden. Ook moesten zij een houtenschuur in. Dit wilden ze niet, maar werden gedwongen. Het was een lijkenhuis, eigenlijk meer een opslagplaats van rottende lijken. Je kunt bijna de geur bij de film ruiken.
Hadamar Hier vonden ongeveer 35.000 Polen, Russen en politieke gevangenen hun dood. Velen stierven door een overdosis aan morfine. 15.000 Zijn er gecremeerd en 20.000 rondom het kamp begraven. Wij zien beelden van het opgraven van doden ter identificatie en onderzoek naar bewijslast. Later worden de doden in massagraven herbegraven.
Breendonck, België In dit kamp zaten vooral Belgische patriotten gevangen. Hier heerste een zeer groot schrikbewind. Overlevenden laten voor de camera zien welke gruwelijke methoden de Nazi beulen toepasten. Vastgebonden aan een paal slaag krijgen door met prikkeldraad omwonden knuppels. Verwurging en de werking van de duimschroef.
Nordhausen Ook hier veel Polen, Russen en politieke gevangenen. Tussen de stapels lijken vonden de Amerikanen nog levenden. Van de lokale Duitse bevolking moesten 600 mannen en vrouwen de lijken begraven.
Hannover In april 1945 zijn 10.000 polen naar dit kamp gebracht, slechts 200 overleefden het. Net als in alle ander kampen zijn de mensen zwaar gemarteld. De overlevenden konden zich niet herinneren wanneer zij voor het laatst gegeten hadden.
Arnstadt In het kamp zaten vooral Polen en Russen. In april 1945 waren de minst zwakke gevangen al weggevoerd. De Nazi’s schoten de allerzwaksten dood. De doden waren in ondiepe kuilen begraven. De lokale bevolking moest de doden opgraven en herbegraven. De Amerikanen dwongen 1200 mensen uit Weimar naar het kamp te gaan. Deze mensen hadden het idee dat het om een uitje ging. Als lachend lopen ze in een lange stoet richting het kamp. Bij het begin van het kamp laten de Amerikanen de waanzin ten top zien. De vrouw van de kampcommandant wilden een lampenkap van perkament. Het was dus een lampenkap gemakt van menselijke huid. Door de confrontatie met de werkelijkheid en de ondraaglijke stank lachte de bevolking niet meer. De lokale bevolking zag er overigens zeer gevoed uit, dit in schril contract tot de gevangenen in het kamp.
Mauthausen Vernietigingskamp en werkkamp. Een Amerikaanse officier dia als gevangene in het kamp vast zat vertelt zijn verhaal. Militairen werden hier niet als krijgsgevangene behandeld, maar als “gewone” gevangene. Ook hier het misselijk makende beeld van grote stapels uitgemergelde lijken. De levenloze en mismaakte lichamen worden op karren geslingerd om daarna in een massagraf begraven te worden. In dit stukje film zien wij de meest gruwelijke beelden tot nu toe.
Buchenwald Van de 20.000 overlevenden zijn er ongeveer 1.000 jonger dan 14 jaar. Het zijn alleen maar mannen. De overlevenden in dit kamp komen uit heel Europa. Op het hoogte punt zaten in dit kamp ongeveer 80.000 mensen gevangen. Het kamp was net als alle andere kampen niet berekend op zoveel mensen. Buchenwald staat te boek als een “vernietigingsfabriek” waar veel martelingen plaats vonden. In dit kamp experimenteerde de Nazi’s met nieuwe gifgassen. Ook in dit kamp zie je stapels met lijken. Macaber detail is dat de verbrandingsovens 400 lichamen per 10 uur konden verbranden. Ik moet direct weer denken aan een eerder opmerking van de wiskunde leraar uit Venlo waar Jochanan over vertelde. Wat slechts restte was een berg met beenas.
Dachau Een fabriek van gruwelen. Hier werden 30.000 mensen tegelijk in een massagraf begraven. In het kamp zaten nog 30.000 gevangenen tijdens de bevrijding. Onder hen ongeveer 1600 priesters uit verschillende Europese landen. In de treinen naar Dachau lagen meer doden dan levenden. Van de 30.000 overlevenden stierven er velen vlak na de bevrijding. Net als in de andere kampen zien wij beelden van de lokale bevolking die gruwelijkheden in de kampen moesten bekijken. De opgestapelde lijken, de stank van de doden en slechte sanitaire voorzieningen. De gaskamers met de niet werkende douchekoppen en buiten hopen met kledingstukken van zij die gingen “douchen”. De overlevenden waren uitgemergeld.
Belsen Door de snelle opmars van de Geallieerden waren de bewakers niet in de gelegenheid om te vluchten. Onder hen kampcommandant Kramer. Wij zien een interview met een vrouwelijke arts die zelf in het kamp gevangen zat. De meeste mensen moesten op de grond slapen, er was te weinig eten en drinken. Circa 75% leed honger, kannibalisme kwam soms in dit kamp voor. Van het eten dat het Rode kruis stuurde kwam bijna niets bij de gevangenen terecht. Het meeste verdween naar de bewakers. In de laatste dagen kregen de gevangenen meer van het eten uit de pakketten. Ook hier veel leed en het is onvoorstelbaar dat de vrouwelijke bewakers overdag martelden en ’s avonds weer thuis bij man en kinderen zaten. De Amerikanen droegen 50 SS’ers (mannen en vrouwen) op om de ongeveer 15.000 doden te begraven. Deze konden het niet aan. Omdat de situatie uit de hand dreigde te lopen werd een bulldozer ingezet om de lijken bij elkaar te schuiven. Gevaar voor epidemieën lag op de loer.
Na het zien van deze beelden heerst er een volledige stilte. Wel komt er de vraag: waarom moesten wij dit allemaal zien? Na de eerste paar kampen gezien te hebben draaide mijn maag al om. Het is belangrijk om deze beelden te tonen, ook aan leerlingen. Niet aan leerlingen in het basisonderwijs en in de eerste klas van het voortgezet onderwijs. Maar toch zeker vanaf de tweede klas. Of je fragmenten laat zien of helemaal maakt niet uit. Het belangrijkste is: zien wat mensen elkaar aan kunnen doen. Dit mag niet meer voorkomen. Toch herhaald de geschiedenis zich weer, kijk maar naar Bosnië en Rwanda.

Als laatste vertellen de overgebleven studenten hun verhaal van waar ze nu staan en met welke producten zij nu aan de slag zijn. Veel is mij daar niet van bij gebleven. Mijn hoofd zat nog vol met de beelden, ondanks dat ik deze al eerder gezien heb.
Wat ik mij wel herinner is de opdracht: Stel dat de Duitsers gewonnen hadden? Hoe zou Europa er nu dan uit zien?
Walter